Göç Diplomasisi mi, Sorumluluğun Dışsallaştırılması mı?

Avrupa Birliği bir kez daha göç meselesini “yönetmek” yerine, onu sınırlarının ötesine taşımanın yollarını arıyor. Avrupa Komisyonu’nun önümüzdeki beş yıl için açıkladığı yeni göç stratejisi, kulağa teknik ve dengeli gelse de satır aralarında oldukça sert bir siyasi tercih barındırıyor: Düzensiz göçle mücadele, artık büyük ölçüde üçüncü ülkelere devredilecek.

Komisyon bu yaklaşımı “etkin göç diplomasisi” olarak adlandırıyor. Ancak diplomasinin bu yeni türü, iş birliği kadar baskıyı da içeriyor. Vize kolaylıkları, ticari imtiyazlar ve mali destekler; göçmenleri geri almaya razı olan ülkeler için birer havuç. Direnenler içinse askıya alınan vizeler ve kısıtlamalar masada.

AB’nin temel argümanı net: Sınır güvenliği ve iç siyasi istikrar. Nitekim Frontex verileri, düzensiz geçişlerin azaldığını gösteriyor ve Brüksel bu düşüşü kalıcı hâle getirmek istiyor. Ancak şu soru cevapsız kalıyor: Bu başarı gerçekten insani ve sürdürülebilir bir göç politikasının sonucu mu, yoksa sadece sorunun coğrafi olarak ötelenmesi mi?

Stratejinin bir diğer dikkat çekici yönü ise seçici göç yaklaşımı. Bir yanda düzensiz göçe karşı sert önlemler, diğer yanda Avrupa iş gücü piyasasının ihtiyaç duyduğu “nitelikli” göçmenleri çekme isteği. Bu durum, AB’nin göçe bakışındaki temel çelişkiyi gözler önüne seriyor: Göç bir sorun değil, ancak doğru kişiler geldiğinde.

Yeni vize stratejisi de bu çerçeveyi tamamlıyor. Vize askıya alma mekanizmasının genişletilmesi ve “düşmanca eylemler” gerekçesiyle başvuruların reddedilmesi, göç politikasının giderek bir dış politika ve güvenlik aracına dönüştüğünü gösteriyor. Rusya ve Belarus gibi ülkelerin üstü kapalı biçimde işaret edilmesi ise bu politikanın yalnızca göçle sınırlı olmadığını ortaya koyuyor.

Komisyon, tüm bu adımların temel haklara saygı çerçevesinde atılacağını vurguluyor. Ancak geçmiş deneyimler, kağıt üzerindeki güvenceler ile sahadaki uygulamalar arasında ciddi farklar olabildiğini gösteriyor. Göçmenlerin üçüncü ülkelerde hangi koşullarda tutulacağı, geri gönderme süreçlerinin nasıl işleyeceği ve bu ülkelerin insan hakları sicili, Brüksel’in en zayıf halkası olmaya devam ediyor.

Avrupa, göçle ilgili gerçek sınavını sınırlarını ne kadar kapattığıyla değil, değerlerini bu baskı altında ne kadar koruyabildiğiyle verecek. Aksi hâlde “etkin göç diplomasisi”, tarihe yalnızca iyi paketlenmiş bir sorumluluk devri olarak geçebilir.