Dünya Çocuk Hakları Günü, her yıl 20 Kasım tarihinde ülkemizde ve dünyanın birçok ülkesinde çocuk haklarına dikkat çekmek amacıyla anılmaktadır.
Bugünün amacı; dünya genelinde çocukların karşı karşıya kaldığı hak ihlallerine dikkat çekmek, çocukların yaşam koşullarını iyileştirmek ve haklarının korunması konusunda toplumsal farkındalık oluşturmaktır.
TARİHÇESİ VE ÖNEMİ
20 Kasım 1959: Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından Çocuk Hakları Bildirisi yayımlanmıştır.
20 Kasım 1989: Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, çocukların haklarını uluslararası hukuk çerçevesinde güvence altına alan Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’yi kabul etmiştir. Bu sözleşmeyle birlikte 20 Kasım, tüm dünyada çocuk hakları konusunda farkındalık oluşturulan önemli bir gün olarak anılmaya başlanmıştır.
Sözleşmenin kapsamı: Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, dünya genelinde en geniş katılımla kabul edilen uluslararası insan hakları belgelerinden biridir. UNICEF ve Birleşmiş Milletler üyesi ülkeler, bu kapsamda her yıl çeşitli etkinlikler düzenlemektedir.
Görüldüğü üzere hiçbir hak kolay kazanılmamıştır. 1959’dan 1989’a kadar geçen 30 yıllık süreç bile bunun önemli bir göstergesidir.
54 maddeden oluşan Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’yi dört temel başlık altında değerlendirebiliriz.
TEMEL ÇOCUK HAKLARI NELERDİR?
Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ve evrensel kabul gören ilkeler doğrultusunda çocukların temel hakları şunlardır:
Yaşama ve Gelişme Hakkı: Her çocuğun temel yaşam koşullarına sahip olma; fiziksel, zihinsel ve duygusal açıdan gelişme hakkı vardır.
Sağlık Hakkı: Sağlık hizmetlerine erişme ve sağlıklı bir çevrede büyüme hakkıdır.
Eğitim Hakkı: Ücretsiz ve nitelikli temel eğitim alma hakkıdır.
Korunma Hakkı: Her türlü ihmal, istismar, şiddet, sömürü, ekonomik ve fiziksel baskıya karşı korunma hakkıdır.
İfade ve Katılım Hakkı: Görüşlerini özgürce dile getirme, oyun oynama, dinlenme ve kültürel etkinliklere katılma hakkıdır.
Ancak günümüzde dünya çocuklarının karşı karşıya kaldığı en büyük sorunların başında savaşlar, şiddet ve çeşitli istismarlar gelmektedir. Özellikle Filistinli çocuklar başta olmak üzere dünyanın farklı bölgelerinde yaşayan milyonlarca çocuk, savaşların ve çatışmaların en ağır bedelini ödemektedir.
ÜLKEMİZDE ÇOCUK HAKLARI
Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, Birleşmiş Milletler tarafından 20 Kasım 1989 tarihinde kabul edilmiş, Türkiye’de ise 1995 yılında yürürlüğe girmiştir.
54 maddeden oluşan sözleşme, çocukların haklarını koruyan temel uluslararası belgelerden biridir. Türkiye’de çocuk hakları, Anayasa’nın 90. maddesi kapsamında uluslararası sözleşmelerin iç hukuktaki yeri bakımından da güvence altındadır.
Türkiye ayrıca çocuk haklarını destekleyen uluslararası düzenlemelerden çocuk işçiliğinin önlenmesine ilişkin ILO’nun 138 ve 182 sayılı sözleşmelerine de taraftır.
Ülkemizde 2001 yılından itibaren çocuk hakları alanında çeşitli yasal düzenlemeler ve mevzuat değişiklikleri hayata geçirilmiştir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı öncülüğünde yürütülen çalışmalar kapsamında ulusal politikalar ve eylem planları oluşturulmuştur.
Çocuk hakları alanında gerçekleştirilen başlıca çalışmalar ve uygulamalar şöyle sıralanabilir:
● Çocuk hakları odaklı ulusal politikalar oluşturulmuştur.
● Eğitim kurumlarında ve diğer kamu kurumlarında çocuk haklarına ilişkin uygulamalar hayata geçirilmiştir.
● Dar gelirli aileler sosyal yardımlarla desteklenmiş, ders kitapları ücretsiz verilmiştir.
● Çocuklara yönelik sağlık hizmetleri güçlendirilmiştir.
● Uyuşturucu ve riskli yaşam ortamlarına karşı koruyucu ve önleyici projeler artırılmıştır.
● İstismar mağduru çocuklara yönelik hizmet merkezleri yaygınlaştırılmıştır.
● Çocuk adalet sisteminde çocuğun üstün yararını gözeten düzenlemeler yapılmıştır.
● Hastanelerde Çocuk İzlem Merkezleri (ÇİM) kurulmuştur.
● Çocuk işçiliğiyle mücadele kapsamında ulusal eylem planları yürütülmüştür.
● Çocuk Koruma Mobil Ekipleri oluşturularak çocukların güvenliğine yönelik çalışmalar yapılmıştır.
● Medyada çocuk istismarını önlemeye yönelik düzenlemeler gerçekleştirilmiştir.
● Karar alma mekanizmalarına çocuk temsilcilerinin katılımı desteklenmiştir.
● Çocuk hakları komitelerinin çalışmaları 81 ilde kurumsallaştırılmıştır.
● “Ekranla değil, akranla büyüsün çocuklar” kampanyasıyla çocukların bilinçlendirilmesi amaçlanmıştır.
● Aile ve çocuk ilişkilerinin güçlendirilmesi amacıyla doğum izni, kreş ve Sosyal ve Ekonomik Destek (SED) uygulamaları geliştirilmiştir.
● ALO 183, ALO 150, 112 ve BİMER gibi bildirim mekanizmaları oluşturulmuştur.
Anayasa, İş Kanunu, Medeni Kanun ve Çocuk Koruma Kanunu başta olmak üzere ulusal mevzuatla çocukların korunmasına yönelik yasal güvenceler oluşturulmuştur.
MERSİN’DE ÇOCUK HAKLARI ÇALIŞMALARI
Mersin, çocuk hakları konusunda uzun yıllardır yürüttüğü çalışmalarla dikkat çeken illerimiz arasında yer almaktadır.
● Mersin Çocuk Hakları Komitesi, 2001 yılından bu yana aktif olarak çalışmalarını sürdürmektedir.
● Komite, çocukların haklarını korumak ve bu konuda farkındalık oluşturmak amacıyla çeşitli etkinlikler düzenlemektedir.
● İl genelinde çocukların eğitim, sağlık, güvenlik ve sosyal destek ihtiyaçları takip edilmektedir.
● Çocukların karar alma süreçlerine katılımı sağlanmakta, görüş ve önerileri dikkate alınmaktadır.
● Kampanya ve projelerle çocukların sokak, iş ve dijital ortamlardaki risklerden korunmasına yönelik çalışmalar yürütülmektedir.
● Çocuk hakları alanındaki çalışmalar zamanla kurumsallaşarak sürdürülebilir hale getirilmiştir.
Mersin’de çocuk hakları alanında hayata geçirilen bazı uygulamalar da dikkat çekmektedir.
Türkiye’deki tek Çocuk Hakları Hatıra Ormanı Mersin’dedir.
Türkiye’de bulunan beş Çocuk Hakları Durağı ile Mersin, en fazla Çocuk Hakları Durağına sahip il konumundadır.
Mersin’de yürütülen çocuk odaklı projeler, 2017 yılından bu yana Sosyal Bilgiler ders kitaplarında yer almakta ve okutulmaktadır.
Mersin’de 22 yıldır sürdürülen çocuk odaklı projeler, kentin çocuk hakları alanında başarılı çalışmalar gerçekleştiren iller arasında yer almasına önemli katkı sağlamıştır.
ÇOCUK HAKLARINDA DAHA YAPILACAK ÇOK İŞ VAR
Çocuk hakları konusunda bugüne kadar önemli kazanımlar elde edilmiş olsa da bunlar yeterli değildir. Değişen sosyal ve ekonomik koşullar, çocukların yeni ihtiyaçlarının karşılanmasını zorunlu kılmaktadır.
Özellikle çocuklarını okula gönderen dar gelirli ailelerin desteklenmesi, çocukların sağlıklı beslenme ve korunma ihtiyaçlarının karşılanması büyük önem taşımaktadır.
Çocukların çocukluklarını özgürce yaşayabilecekleri güvenli alanların oluşturulması, yeterli sayıda çocuk oyun parkı yapılması ve mevcut alanların iyileştirilmesi de öncelikli ihtiyaçlar arasındadır.
Unutulmamalıdır ki çocuk hakları yalnızca belirli günlerde hatırlanacak bir konu değildir. Çocukların sağlıklı, güvenli, eğitimli ve mutlu bir geleceğe sahip olması, toplumun ve devletin ortak sorumluluğudur.
Çocukların haklarına saygı duyulan, şiddetten ve istismardan uzak, eşit fırsatlara sahip oldukları bir dünya dileğiyle tüm çocukların 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü kutlu olsun.

