Nöbetçi Eczaneler
Selatin cami, Osmanlı İmparatorluğu döneminde padişahlar veya padişah izniyle hanedan üyeleri (valide sultanlar, şehzadeler ve padişah eşleri) tarafından yaptırılan büyük ve görkemli camilere verilen addır. ,
Arapça kökenli olan “selatin” kelimesi, “sultan” sözcüğünün çoğuludur ve “sultanlar” anlamına gelir.
Osmanlı saray geleneğinde bir caminin selatin cami sayılması ve inşa edilmesi belirli kurallara dayanırdı.
a- Finansman Kaynağ: Bu camilerin inşasında devlet hazinesinden para kullanılmazdı. Yapım masrafları tamamen padişahın kişisel servetinden veya kazandığı savaş ganimetlerinden karşılanırdı.
b- Zafer Şartı: Klasik dönemde bir padişahın selatin cami yaptırması için önemli bir askeri zafer kazanması gerekirdi. Bu gelenek I. Ahmed’in Sultanahmet Camii’ni yaptırmasıyla esnemiş ve 18. yüzyılda tamamen terk edilmiştir.
c- Mimari Ayrıcalıklar: Devlet gücünü simgeleyen bu yapılarda birden fazla minare ve şerefe kullanılması hanedana özgü bir ayrıcalıktı. Ayrıca yapıların içinde padişahın ibadet etmesi ve dinlenmesi için özel olarak tasarlanmış “hünkar mahfili” bulunurdu.
d- Külliye Yapısı: Çoğu selatin cami tek başına değil; çevresinde medrese, şifahane, imaret, hamam ve kütüphane gibi sosyal yapıları barındıran büyük bir külliye merkezinde inşa edilirdi.
İlk Örnekler. Osmanlı tarihindeki ilk selatin camileri Bursa’daki Ulu Camii ve Yeşil Camii’dir.
İstanbul’daki İlkler ise Fetihten sonra camiye çevrilen Ayasofya hariç tutulduğunda, İstanbul’da sıfırdan inşa edilen ilk selatin cami Fatih Camii’dir. Özgün yapısını günümüze kadar koruyan en eski örnek ise Bayezid Camii kabul edilir.
Diğer Ünlü Yapılar: İstanbul’daki Süleymaniye Camii, Sultanahmet Camii, Yeni Camii ve Edirne’deki Selimiye Camii en bilinen selatin camileri arasındadı
Selatin camilerde oymacılık ve kakmacılık sanatları, Osmanlı mimarisinin ihtişamını ve estetik anlayışını yansıtan en önemli süsleme unsurlarıdır.
Padişahlar ve hanedan üyeleri tarafından yaptırılan bu anıtsal yapılarda, taş, ahşap ve maden gibi malzemeler büyük bir ustalıkla işlenerek mekâna derinlik ve zarafet kazandırılmıştır.
Oymacılık, seçilen malzemenin (taş, mermer veya ahşap) yüzeyinin çeşitli aletlerle yontularak motiflere dönüştürülmesi sanatıdır. Selatin camilerde bu sanat iki ana alanda yoğunlaşır:
1- Taş ve Mermer Oymacılığı: Taç kapılar, mihraplar, minberler ve vaaz kürsüleri mermer oymacılığının en görkemli örnekleridir. Özellikle ajur (kafes işi) tekniğiyle mermerin dantel gibi işlenmesi, minber korkuluklarında sıkça görülür.
2 Ahşap Oymacılığı: Kapı kanatları, pencere kepenkleri, rahleler ve mahfil korkulukları ceviz, abanoz ve şimşir gibi sert ağaçlardan oyularak hazırlanmıştır. Bitkisel motifler (rumi, hatai) ve geometrik geçmeler ahşap yüzeylerde derinlikli bir kabartma etkisi yaratır.
Kakmacılık Sanatına gelince:
Kakmacılık, ana malzemenin (genellikle ahşap veya mermer) yüzeyinde açılan yuvalara farklı renk ve dokudaki değerli malzemelerin yerleştirilmesi işlemidir.
Selatin camilerde mekanın odak noktalarını belirginleştirmek için kullanılmıştır.
Şöyle ki:
1- Ahşap Üzerine Kakma: Kündekari tekniğiyle yapılan kapı ve pencere kanatlarında sedef, fildişi, bağa (deniz kaplumbağası kabuğu), gümüş ve altın gibi malzemeler ahşabın içine gömülerek eşsiz desenler oluşturulmuştur.
Süleymaniye ve Sultanahmet Camii’nin kapı ve pencere kanatları bu tekniğin zirvesidir.
2- Taş Üzerine Kakma (Pietra Dura): Mermer yüzeylere farklı renklerdeki yarı değerli taşların (akik, firuze, renkli mermerler) yerleştirilmesiyle yapılır. Özellikle mihrap nişlerinde ve hünkar mahfillerinde renk kontrastı yaratmak amacıyla tercih edilmiştir.
Öne Çıkan Örnekler ve Motifler şöyle özetlenebilir:
a- Motif Zenginliği: Her iki sanatta da sonsuzluğu simgeleyen yıldız geçmeleri, bereketi temsil eden selvi ve bahar dalları ile Kufi ve Sülüs hat yazıları bir arada kullanılmıştır.
b- Tarihi Zirve: Mimar Sinan dönemi eserleri olan Şehzade, Süleymaniye ve Selimiye Camileri, oymacılık ve kakmacılık sanatlarının mimariyle en kusursuz bütünleştiği yapılardır.
Evet…
Osmanlılar döneminde büyük camilerin ahşap yapılarındaki oymacılık ve Kakmacılık bu sanatların en güzel örnekleridir.
Oymacılık ve Kakmacılık Müslüman sanatçılar tarafından geliştirilen bir sanat şeklidir.
Eski Mısır, Yunanistan, Bizans bu kakmacılık sanatının ilk örneklerinin görüldüğü ülkelerdir, uygarlıklardır.
M.Ö. 2000 yıllarında Mısır’da, Firavun Tutankamon’un mezarında bulunan tahta eşyalar üzerinde görülen fildişi ve altın kakmalar bilinen en eski örneklerdir.
Rönesans dönemini incelediğimiz zaman bu dönemde İtalya’da kakmacılık sanatının çok üstün bir düzeye ulaştığı görülür. Doğu’da kakmacılığın geliştiği merkezlerin en önemlilerinden biri İstanbul olmuştur.
Avrupa’da kakmacılık mobilya ağırlıklı iken Osmanlılarda ev eşyaları üzerine uygulanmaya başlanmıştır.
Bazı Osmanlı padişahlarının bu süsleme sanatıyla yakinen ilgilendikleri de bilinen bir durumdur.
İslam sanatı olarak da camilerin mihrap, minber ve vaaz kürsülerinde kendini göstermektedir.
Kakmacılık; tahta, taş, maden, mermer gibi maddelerin bazı yerlerinin ovularak içine aynı cinsten veya daha kıymetli maddelerden parçalar kakma yöntemiyle gerçekleştirilen süsleme sanatıdır.
Kakmacılık Osmanlılardan da önce, İslamiyet’in ortaya çıkışından da önce ortaya çıkan en eski sanatlardan biridir.
Ağaç, taş, maden, gümüş, pirinç, kılıç, tüfek, kama üzerine oymalar vapılarak değerli taşlar, metaller, sedef, fildişi gibi malzemeler içine oturtulduktan sonra yüzey düzeltilerek kakma işi tamamlanmış olur.
Kullanılan malzemeye göre kakma işi de özel bir isim alırdı.
En çok sedef, fildişi, abanoz kullanılmıştı.
Sedef kakmacılığı Osmanlıların kullandığı en yaygın kakma biçimidir.
Bu işi yapan kakmacılara sedefkari diye adlandırılmıştı.
Gümüş ve pirinç eşya üzerine kakma altın yada gümüş tellerle yapılmıştı.
Kitap kapakları, silahlar, ayakkabılar, fincan zarflarına yapılan kakmaların yanında mimari alanda da kakmacılık gelişmiştir.
Mimar Sinan bu sanata çok önem vermiştir.
Günümüzde kakmacılıkta yeni yöntemler uygulanmaya başlamıştır.
Dekupaj makinaları, yapay reçine plakaları, formika bu sanatta kullanılmaktadır.
Hoşça kalınız.
Arapça kökenli olan “selatin” kelimesi, “sultan” sözcüğünün çoğuludur ve “sultanlar” anlamına gelir.
Osmanlı saray geleneğinde bir caminin selatin cami sayılması ve inşa edilmesi belirli kurallara dayanırdı.
a- Finansman Kaynağ: Bu camilerin inşasında devlet hazinesinden para kullanılmazdı. Yapım masrafları tamamen padişahın kişisel servetinden veya kazandığı savaş ganimetlerinden karşılanırdı.
b- Zafer Şartı: Klasik dönemde bir padişahın selatin cami yaptırması için önemli bir askeri zafer kazanması gerekirdi. Bu gelenek I. Ahmed’in Sultanahmet Camii’ni yaptırmasıyla esnemiş ve 18. yüzyılda tamamen terk edilmiştir.
c- Mimari Ayrıcalıklar: Devlet gücünü simgeleyen bu yapılarda birden fazla minare ve şerefe kullanılması hanedana özgü bir ayrıcalıktı. Ayrıca yapıların içinde padişahın ibadet etmesi ve dinlenmesi için özel olarak tasarlanmış “hünkar mahfili” bulunurdu.
d- Külliye Yapısı: Çoğu selatin cami tek başına değil; çevresinde medrese, şifahane, imaret, hamam ve kütüphane gibi sosyal yapıları barındıran büyük bir külliye merkezinde inşa edilirdi.
İlk Örnekler. Osmanlı tarihindeki ilk selatin camileri Bursa’daki Ulu Camii ve Yeşil Camii’dir.
İstanbul’daki İlkler ise Fetihten sonra camiye çevrilen Ayasofya hariç tutulduğunda, İstanbul’da sıfırdan inşa edilen ilk selatin cami Fatih Camii’dir. Özgün yapısını günümüze kadar koruyan en eski örnek ise Bayezid Camii kabul edilir.
Diğer Ünlü Yapılar: İstanbul’daki Süleymaniye Camii, Sultanahmet Camii, Yeni Camii ve Edirne’deki Selimiye Camii en bilinen selatin camileri arasındadı
Selatin camilerde oymacılık ve kakmacılık sanatları, Osmanlı mimarisinin ihtişamını ve estetik anlayışını yansıtan en önemli süsleme unsurlarıdır.
Padişahlar ve hanedan üyeleri tarafından yaptırılan bu anıtsal yapılarda, taş, ahşap ve maden gibi malzemeler büyük bir ustalıkla işlenerek mekâna derinlik ve zarafet kazandırılmıştır.
Oymacılık, seçilen malzemenin (taş, mermer veya ahşap) yüzeyinin çeşitli aletlerle yontularak motiflere dönüştürülmesi sanatıdır. Selatin camilerde bu sanat iki ana alanda yoğunlaşır:
1- Taş ve Mermer Oymacılığı: Taç kapılar, mihraplar, minberler ve vaaz kürsüleri mermer oymacılığının en görkemli örnekleridir. Özellikle ajur (kafes işi) tekniğiyle mermerin dantel gibi işlenmesi, minber korkuluklarında sıkça görülür.
2 Ahşap Oymacılığı: Kapı kanatları, pencere kepenkleri, rahleler ve mahfil korkulukları ceviz, abanoz ve şimşir gibi sert ağaçlardan oyularak hazırlanmıştır. Bitkisel motifler (rumi, hatai) ve geometrik geçmeler ahşap yüzeylerde derinlikli bir kabartma etkisi yaratır.
Kakmacılık Sanatına gelince:
Kakmacılık, ana malzemenin (genellikle ahşap veya mermer) yüzeyinde açılan yuvalara farklı renk ve dokudaki değerli malzemelerin yerleştirilmesi işlemidir.
Selatin camilerde mekanın odak noktalarını belirginleştirmek için kullanılmıştır.
Şöyle ki:
1- Ahşap Üzerine Kakma: Kündekari tekniğiyle yapılan kapı ve pencere kanatlarında sedef, fildişi, bağa (deniz kaplumbağası kabuğu), gümüş ve altın gibi malzemeler ahşabın içine gömülerek eşsiz desenler oluşturulmuştur.
Süleymaniye ve Sultanahmet Camii’nin kapı ve pencere kanatları bu tekniğin zirvesidir.
2- Taş Üzerine Kakma (Pietra Dura): Mermer yüzeylere farklı renklerdeki yarı değerli taşların (akik, firuze, renkli mermerler) yerleştirilmesiyle yapılır. Özellikle mihrap nişlerinde ve hünkar mahfillerinde renk kontrastı yaratmak amacıyla tercih edilmiştir.
Öne Çıkan Örnekler ve Motifler şöyle özetlenebilir:
a- Motif Zenginliği: Her iki sanatta da sonsuzluğu simgeleyen yıldız geçmeleri, bereketi temsil eden selvi ve bahar dalları ile Kufi ve Sülüs hat yazıları bir arada kullanılmıştır.
b- Tarihi Zirve: Mimar Sinan dönemi eserleri olan Şehzade, Süleymaniye ve Selimiye Camileri, oymacılık ve kakmacılık sanatlarının mimariyle en kusursuz bütünleştiği yapılardır.
Evet…
Osmanlılar döneminde büyük camilerin ahşap yapılarındaki oymacılık ve Kakmacılık bu sanatların en güzel örnekleridir.
Oymacılık ve Kakmacılık Müslüman sanatçılar tarafından geliştirilen bir sanat şeklidir.
Eski Mısır, Yunanistan, Bizans bu kakmacılık sanatının ilk örneklerinin görüldüğü ülkelerdir, uygarlıklardır.
M.Ö. 2000 yıllarında Mısır’da, Firavun Tutankamon’un mezarında bulunan tahta eşyalar üzerinde görülen fildişi ve altın kakmalar bilinen en eski örneklerdir.
Rönesans dönemini incelediğimiz zaman bu dönemde İtalya’da kakmacılık sanatının çok üstün bir düzeye ulaştığı görülür. Doğu’da kakmacılığın geliştiği merkezlerin en önemlilerinden biri İstanbul olmuştur.
Avrupa’da kakmacılık mobilya ağırlıklı iken Osmanlılarda ev eşyaları üzerine uygulanmaya başlanmıştır.
Bazı Osmanlı padişahlarının bu süsleme sanatıyla yakinen ilgilendikleri de bilinen bir durumdur.
İslam sanatı olarak da camilerin mihrap, minber ve vaaz kürsülerinde kendini göstermektedir.
Kakmacılık; tahta, taş, maden, mermer gibi maddelerin bazı yerlerinin ovularak içine aynı cinsten veya daha kıymetli maddelerden parçalar kakma yöntemiyle gerçekleştirilen süsleme sanatıdır.
Kakmacılık Osmanlılardan da önce, İslamiyet’in ortaya çıkışından da önce ortaya çıkan en eski sanatlardan biridir.
Ağaç, taş, maden, gümüş, pirinç, kılıç, tüfek, kama üzerine oymalar vapılarak değerli taşlar, metaller, sedef, fildişi gibi malzemeler içine oturtulduktan sonra yüzey düzeltilerek kakma işi tamamlanmış olur.
Kullanılan malzemeye göre kakma işi de özel bir isim alırdı.
En çok sedef, fildişi, abanoz kullanılmıştı.
Sedef kakmacılığı Osmanlıların kullandığı en yaygın kakma biçimidir.
Bu işi yapan kakmacılara sedefkari diye adlandırılmıştı.
Gümüş ve pirinç eşya üzerine kakma altın yada gümüş tellerle yapılmıştı.
Kitap kapakları, silahlar, ayakkabılar, fincan zarflarına yapılan kakmaların yanında mimari alanda da kakmacılık gelişmiştir.
Mimar Sinan bu sanata çok önem vermiştir.
Günümüzde kakmacılıkta yeni yöntemler uygulanmaya başlamıştır.
Dekupaj makinaları, yapay reçine plakaları, formika bu sanatta kullanılmaktadır.
Hoşça kalınız.