Nöbetçi Eczaneler
Avrupa Birliği geçen hafta, dışarıdan bakıldığında teknik bir karar gibi görünen ama gerçekte büyük bir jeopolitik hamleye imza attı:
Rusya Merkez Bankası’na ait 210 milyar euroluk varlık süresiz olarak donduruldu.
Bu kararın yalnızca Moskova’ya mesaj vermekle ilgili olduğu sanılmasın.
Asıl hedef, bu devasa meblağın kimin denetiminde kalacağı ve gelecekte nasıl kullanılacağı konusunda oluşan uluslararası güç mücadelesi.
Çünkü mesele yalnızca para değil, barış masasına kimin hangi kozla oturacağı.
122. Madde: Ekonomik acil durum silahı sahnede
AB, normalde yaptırım rejimlerinde oy birliği şartı ararken bu kez farklı bir yol seçti.
Karar, AB’nin İşleyişi Hakkındaki Antlaşma’nın 122. Maddesine dayandırıldı. Böylece:
Avrupa Parlamentosu devre dışı bırakıldı,
Üye ülkelerin veto riski ortadan kaldırıldı,
Sadece nitelikli çoğunluk yeterli oldu.
Madde bugüne kadar pandemi ve enerji krizinde kullanılmıştı.
Şimdi ise Komisyon, Rusya’nın işgalinin yarattığı ekonomik şoku; sabotajlar, İHA saldırıları ve dezenformasyon gibi hibrit tehditleri gerekçe göstererek maddeyi yeniden devreye soktu.
Bu, Brüksel’in mesajıydı:
Bu para, Rusya tazminat ödeyene kadar kıpırdamayacak.
ABD’nin gölgesi: Avrupa neden acele etti?
Bu kararı anlamak için perde arkasındaki Amerikan faktörünü unutmamak gerekiyor.
Washington son aylarda, dondurulmuş Rus varlıklarının kontrolünü doğrudan kendi eline almak yönünde sinyaller vermeye başlamıştı.
Trump yönetiminin yaklaşımı, bu fonların gelecekte Moskova ile bir pazarlık aracı olarak kullanılabileceği yönündeydi.
Brüksel ise bunun anlamını çok iyi biliyor:
ABD kontrol ederse, varlıkların nasıl kullanılacağı Avrupa’nın elinden çıkar.
Barış masasında Avrupa’nın ağırlığı azalır.
Ukrayna’ya yapılacak tazminatların mimarı AB olmaktan çıkar; sadece izleyici olur.
İşte bu nedenle AB, fonların kendi yetki alanında kalması için harekete geçti.
Hem de süresiz.
210 milyar euro: Sadece para değil, politik bir koz
Bu varlıkların 185 milyar euroluk kısmı Brüksel’deki Euroclear’da tutuluyor.
Geri kalan 25 milyar euro özel bankalarda.
Daha önce her altı ayda bir yenilenmesi gereken geçici dondurma kararları, artık kalıcı bir rejime dönüşüyor.
Bir diplomatın dediği gibi:
“Madde 122 esasen bu dondurmayı daha kalıcı temele oturtmak için.”
Kısacası AB, “Bu fonlar Rusya tazminat ödeyene kadar açılmayacak” kararını artık yıllık pazarlıkların insafına bırakmıyor.
Bu para, Avrupa’nın elindeki en güçlü diplomatik kaldıraçlardan biri hâline geliyor.
Serbest bırakma şartı: Moskova’nın ‘normalleşmesi’ ve tazminat
Yeni düzenlemeye göre varlıklar ancak:
Rusya’nın eylemleri AB için artık ekonomik risk oluşturmadığında ve
Moskova Ukrayna’ya tazminat ödemeyi kabul ettiğinde
serbest bırakılacak.
Bu şartlar öyle kolay sağlanacak şeyler değil.
Dolayısıyla fonların yıllarca, belki on yıllarca dondurulması şaşırtıcı olmaz.
Sonuç: AB ilk kez bu kadar net bir güç oyunu oynuyor
AB çoğu zaman ağır hareket eden, kararları yavaş alan bir yapı olarak eleştirilir.
Fakat bu kez durum farklı.
122. Maddeyi devreye sokarak hem kendi içindeki bölünmeleri bertaraf etti, hem de ABD ile Rusya’ya açık bir mesaj gönderdi:
“Bu paranın anahtarı bizde. Tazminat ödenmeden de kimseye verilmeyecek.”
Bu karar, Ukrayna savaşının finansal boyutunda yeni bir sayfa açmakla kalmıyor;
aynı zamanda Avrupa’nın uzun zamandır eksik olduğu söylenen jeopolitik iradeyi de ortaya koyuyor.
AB ilk kez bu kadar net bir şekilde oyun kuruyor —
şimdi dünyanın geri kalanı bunun ne anlama geldiğini hesaplıyor.