Nöbetçi Eczaneler
Bundan önceki bölümde İl olmaya hazır bir durumda olan Anamur Folklorundan ve Halk oyunlarından söz etmiştim.
Bugünkü bölümde İl olmaya müsait bir kültür düzeyinde olan Anamur’da el sanatlarından bahsedeceğim.
İl olma çalışmaları yapılan Anamur’da el sanatları değişik türlerde kendini göstermektedir.
Anamur Halk Eğitimi Merkezi Müdürlüğü bünyesinde her yıl Anamur el sanatlarıyla ilgili çeşitli kurslar açılmaktadır.
Bu kurslarda yetişen kursiyerler yaptıkları el sanatlarıyla hem Anamur’un tanıtımını yapmakta hem de ekonomik yönden aile bütçesine katkıda bulunmaktadırlar.
Bu kurslarda kursiyerlere el sanatlarından;
a-Boncuk Oyası yapımı
b-İpek Kordela yapımı
c-Mekik Oyası yapımı
d-Firkete Oyası yapımı
e-Tığ Oyası yapımı
f-Takı yapımı
g-Ahşap Boyama yapımı
h-Pul Boncuk Dikişleri
ı-Elde Kurdela işi
i-Kurdela Nakışları gibi el sanatları öğretilmektedir.
Anamur’un sosyal ve kültürel hayatının zenginleştirilmesinde önemli bir rol oynayan Anamur Halk Eğitimi Merkezi Müdürlüğü pek çok İL’de bile açılamayan kurslar açmak suretiyle çeşitli İLK’lere de imza atmaktadır.
Açılan kurslardan bir tanesi de ”Elde Türk İşlemeleri” kursudur.
Elde Türk işlemeleri kursu 3 bölümden oluşmaktadır:
1-Tel Kırma
2-Hesap İşi
3-Türk İşi
Anamur Halk Eğitimi Merkezi Müdürlüğümüz bünyesinde Modüler sistemde var olan daha farklı el sanatlarına yönelik kurslar açılmaya devam edilmektedir.
Milli Eğitim Müfettişlerimizden Anamurunsesi.com, Anamur Sedir web sitelerinin kurucusu Anamur’lu eğitimci-araştırmacı yazar sayın Çınar Arıkan anamurunsesi.com internet sitemizde Anamur’da el sanatlarıyla ilgili araştırmalarını yayımlamıştır. (Bakınız: www.anamurunsesi.com )
Bu araştırmalarının bir kısmını özetleyerek bu bölümde sizlerle paylaşmak istiyorum:
“1-TÜLBENTTE BONCUK ÖRÜCÜLÜĞÜ:
Tülbentte boncuk örücülüğü Anamur’daki el sanatlarından biridir.
Firkete’yle, tığ’la ve şiş’le olmak üzere üç çeşit boncuk örücülüğü vardır.
Boncuk örücülüğü için boncuk, boncuk ipi ve tülbent İlçenin muhtelif yerlerindeki satış merkezlerinden alınabilmektedir.
Boncuk örücülüğünde kullanılan iplerin cinsi naylon olup naylon ipler alındıktan sonra mahalli tabirle ‘‘kelefe’’ yapılıp çekmemesi için özel bir ilaçlı su ile kaynatılmaktadır.
Hammaddeleri cam ve pamuktur.
Bu el sanatı genel olarak gelinlik kızlarda çeyiz için yapılmaktadır.”
Sayın Çınar Arıkan’ın tespitlerine göre; Boncuk örme örnekleri şunlardır:
a) Deli dut burcu,
b) Domates,
c) Süpürge,
d) Papatya,
e) Sarhoş Bacağı,
f) Yıldız,
g) Akıllı Dut Burcu,
h) Yemiş Yaprağı,
i) Dut Yaprağı,
j) Darı Sömeği,
k) Karpuz dilimi,
l)Tesbih.
Boncuk örme örnekleri isimlerini genellikle doğadan almaktadır.
Boncukta kullanılan renkler: Mavi, kırmızı, yeşil, sarı, siyah ve laciverttir.
2-DANTEL:
Dantel;Anamur’da yapılan bir başka el sanatıdır.
Dantel ipleri çeşitli fabrikaların ürettiği sağlam, pamuklu, incelik ve kalınlık oranlarına göre numaralardan oluşmakta, yumak veya çile şeklinde dantel ipliği olarak satılmaktadır.
İpin cinsi genellikle pamuk olup sağlam ve zor kırılır cinsten, bazen sentetik karışımı olmalıdır.
Dantel;Ucu eğik 20-25 cm. uzunluğundaki tığ denen madeni bir mille örülmektedir.
” www.anamurunsesi.com ” İnternet sitesinde yayımlanan sayın Arıkan’ın belirttiği dantel örnekleri de şunlardır:
a) Karanfil,
b) Örümcek,
c) Kesme dişi,
d) Cibili tavuk,
e)Dilfir otu gibi örnekler…
Danteller masa örtüsü, şal, sehpa örtüsü, lizöz, televizyon örtüsü, yatak takımı, perde, çaydanlık örtüsü, mutfak takımı gibi yerler için yapılmakta, elbise, iç çamaşırı, yastık gibi eşyaların süslemelerinde kullanılmaktadır.
3-YÜN EL ÖRGÜCÜLÜĞÜ:
Sayın Arıkanın belirttiği şekliyle:”Yün el örgücülüğünün malzemesi olan yünler; Yüncülerde çile olarak satılmaktadır.
Ayrıca yörükler kendi hayvanlarının (koyun, keçi) yünlerini yıkayıp temizledikten sonra ve eğirtmeç denilen araçla ellerinde eğirerek ip haline getirmek suretiyle elde etmektedirler.
Yün el örgücülüğü sanatı için kullanılan şişler hazır olarak alınmaktadır.
İpin kalınlık incelik, örülecek eşyanın cinsine göre çeşitli kalınlıkta 1, 2, 3, 4, 5, 6 diye numaraları vardır.
Yünler genelde iki şişle örülmektedir.
Örgü el sanatı ile erkek-bayan kazaklar ve ceketleri,çocuk pantolonları, örtüler, tutacaklar, mutfak örtüleri yapılmaktadır.
Yün el örgücülüğü örnekleri:
a-Badem,
b-Sepet,
c-Düz,
d-Nohut,
e-Pirinç,
f-Buğday başağı gibi örneklerdir.
Yün renkleri genellikle kırmızı, yeşil, mavi, turuncu renkleridir.”
4-KİLİM DOKUMACILIĞI:
Bu konuda sayın Arıkan”ın belirttiğine göre:”Kilim dokumacılığının ham maddesi Koyun yünü ve pamuk ipliğidir.
Yün koyundan özel makasla kırkılır.
Yünler soğuk suyla yıkanır. Ve güneşte kurutulur.
Dokumada kullanılan Tezgâh ağaçtan yapılmış, eni 2 metre, boyu 2,5-3 metre arasında değişen, “ıstar” adı verilen bir ağaçtır.
İpleri boyamada yapay boyalar ya da kök boyalar kullanılmaktadır.
Dokunan kilim boncuk ilmekle kapatılıp, kesilerek tezgâhtan alınır.
Dokunan kilimlerin her iki tarafı da kullanılır.
Sarı, kırmızı, mavi, yeşil ve beyaz renkler hakimdir.
Renklerin canlı ve parlak oluşu dikkati çeker.”
Bu el sanatıyla ilgili olarak sayın Hilmi DULKADİR Anamur’da araştırma yapmış ve İçel Kültüründe bu araştırmalarını yayınlamıştır.
Sayın Dulkadir’in İçel Kültürü Dergisinin 8’nci sayısında 1989 yılında yazdıklarına göre;
“Anamur’da el sanatı olarak dokunan POST YANIŞLI KİLİMLER vardır.
Bu kilimler yörede Orhana Kilimi olarak adlandırılmakta ve 6 değişik isimle anılmaktadır;
A-BONCUKLU BÖNCE KİLİM :
Kilimin çözgüsü siyah yündür. Önce saçak olarak bırakılmış, sonra da çözülmesin diye örülmüş, başlangıç kısmında kırmızı beyaz beneklerle boydan boya “zencir” çekilmiştir.
Zencir’in yöredeki adı “ala boncuk” tur.
Ala boncuk’u ensiz düz bir dokuma takip etmektedir.
Bu noktadan itibaren altta ve üstte, bu defa beyaz beneklerle yine bir zencir çekilmiş; arada bırakılan kalın bant içine kilimin “kenar suyu” yerleştirilmiştir.
Kilimin zemini tamamen bordo renklidir.
Kenar suyunun zemini de bordo olmakla beraber, yeşil, sarı ve lacivert renklidir.
Kenar Suyu’nun yanışı beyaz, adına “alma” denen, üçerli üçgen de bu uzantıların üzerine konmuştur.
Üçgenlerin tam ortasına gelen kısım ince bir uzantıyla bölünmüştür.
B-ÇİĞNİ DÜŞÜK KİLİM:
Kilimin kenar suları değişiktir. Kısa kenarlarda ensiz, beyaz zeminli bir bant ve mavi, yeşil, kırmızı renkli sade bir yanış görülür.
Bu yanış kısmen kalın bir eksen ve üzerinde boyuna uzatılmış ince çizgiler yer almaktadır.
Zemin bordo ana yanışı post çizgili ikişer sıralı dört altıgenden meydana gelmiştir.
C-ALA KİLİM:
Kilimin uzun kenarları beyaz, yeşil, sarı ve dışı beyaz kontürlü bordo “keklik ayağı” kenar suludur.
Kısa kenarlarda “ala boncuk” kaldırılmış ve doğrudan zemin üzerindeki ana yanışa geçilmiştir.
Ana yanışlar aynen kullanılmış, içleri, kenarı kıvrımlı eşkenar dörtgenlerle dolguludur.
D-AYNALI KİLİM:
Kilimin uzun kenarlarında değişik renkli basit bir kenar suyu kullanılmıştır.
Kısa kenarlarda ise daha ince bir bant halinde içi “S” harflerine benzetilmiş, kilimin diğer bölümlerinde zenginleştirilmiş bir kompozisyon görülmektedir.
E-BONCUKLU KİLİM:
Kilimin kısa kenarında “kelebek” denen yanış, kenar sulu olarak kullanılmıştır.
Uzun kenarlarda ise bir eksen üzerinde boyuna uzatılmış ince çizgilerle yetinilmiştir.
Kullanılan bütün yanışlar Türk halı ve kilim sanatının bilinen yanışlarıdır.
Anamur’da el sanatı olarak ağaçtan çocuk oyuncakları, kaşık, senit, beşik, oklava, değişik türde hayvan heykelcikleri, mutfak araç ve gereçleri yapan usta sanatçılar da vardır.”
Önümüzdeki bölümde İl olmaya hazır bir konumda olan Anamur’un yöresel yemeklerinden, Akdeniz mutfağı örneklerinden bahsedeceğim.
Hoşça kalınız.