Nöbetçi Eczaneler
Yazı dizimizin önceki bölümünde Anamur’da sosyal ve kültürel hayattan bahsetmiştim.
Bugünkü bölümde Anamur’da Folklor ve Halkoyunlarından bahsedeceğim:
İl olmaya müsait bir yapıda olan Anamur’da Folklor adeta bir “halk bilimi” olarak tanımlanır.
Yöre halkının geleneklerini, sosyal yaşayışlarını, zevkini, neşesini, acı ve tatlı günlerini içine alır.
Bu bakımdan Anamur’da folklar halkın düşünce tarzıdır.
Folkloru tanımak, bilmek halkı tanımaktır, halkı bilmektir.
Kimin nerede, nasıl, ne zaman ve neden söylediği belli olmayan bu ürünler zamanla tüm halkın zevkiyle birleşerek onunla bütünleşmiştir.
Folklorun bir kolu olarak halk oyunlarının sözlerini besteleyen ve söyleyenleri belli olanlar vardır.
Bunlar zamanla unutulmuş, anonim olup ürün halka mal olmuştur.
Her şeye rağmen folklor halkın kendi bünyesinden çıktığı için onun dünya görüşünü, sanat anlayışını, zevkini, neşesini, sosyal hayatını ve acısını yansıtır.
Folklorun içinde halkın kendisini bulmak mümkündür.
Türk töresi; Sayıları az kalmış olan yürüklerde hâlâ yozlaşmadan uygulanır.
Bu törede kadın daima erkeğin yanındadır. Onun en büyük destekçisidir.
Erkek davar otlatıyorsa kadın oğlağın peşindedir.
Bu bakımdan Folklorumuzun bir parçası olan halk oyunları yalnız oynandığı gibi kadınlı erkekli de oynanabilir.
Oyunlar ya halka biçiminde ya serbest veya karşılıklı olarak oynanır.
Ellerde kaşıklar bulunur. Kaşıklar müziğin ahengine göre seslendirilir.
Halk oyunlarındaki türküler Yörük hayatının kıvrak ezgileridir.
Bir an yavaşlayan, bir an hızlanan bu türkülerin oyunlarında davar, koyun gibi Yürüğün hayatının bir parçası olan hayvanların yaşayışlarının, sarp Toros dağlarındaki hareketlerinin izleri apaçık görülür.
Yöre oyunları, çalgı eşliğinde söylenerek oynanır.
Bu oyunlar yöre halkının karakteri gibi canlıdır, kıvraktır.
Kışın sahilde, yazın Taşeli yaylalarında olan Türk insanının karakterini bu oyunlarda görmek mümkündür.
Folklorun temelini teşkil eden Halk oyunlarında giyilen değişik kıyafetler vardır.
Bu kıyafetlerin yapılış şekilleri Eğitimci-Yazar sayın Çınar Arıkan tarafından www.anamurunsesi.com’da ayrıntılı olarak anlatılmıştır.(bakınız: www.anamurunsesi.com )
Buna göre;
“Erkek Kıyafetleri şu şekildedir:
1. Keçe Külah: Kuzu yününden, hazırlanan ağaç kalıplarda sıcak su ile dövülerek yapılır. Beyaz, siyah, alacalı ve gri renkleri vardır.
2. Kıl Haba: Kuzuların güz yününden dokunur. Bu kumaşa “şayak” denir. Şayak yün ile tepilerek kalınlaştırılır. Elde edilen bu tepme şayaktan haba dikilir. Bu haba yakasızdır. Kol altı kol yenine kadar yırtıktır. Yenler kıl iplerle bağlanır.
3. Şalvar : Kıl habanın kumaşından dikilir. Kalça kısmı geniş, paçalara doğru daralma görülür.
4. Göynek : Çulfalık adı verilen ince dokuma tezgâhlarında çiğ iplikten dokunarak hazırlanır. Genelde tek renk dokunan kumaşların renkli dokunanları da vardır. Renklendirmede kök boya kullanılır. Bu dokumalara alaca veya göklü bükme denir.
5. Çorap : Deve yününden ağaç millerle örülür. Tek renk veya renkli olabilir. Ağız kısmı tokalı ve özel örülmüş iplerle bağlıdır.
6. Bel Kuşağı : Beyaz kuzu yününden, beyaz iplikten veya beyaz ibrişimden dokunur. Uçları püsküllüdür. Şalvarın uçkur kısmı üzerine sıkıca bağlanır.
7. Bağcak : Koyun veya kuzu yününden renkli veya tek renk olarak dokunur. Uçları tokalıdır. Kuşağın üzerine sıkıca bağlanır.
8. Yörük Çarığı :Sığır veya manda derisinden yapılır. Çarığın bağları da aynı deriden bükülerek elde edilir. Çarık ayak baldırına bu bağlarla bağlanır.
9. Kabaralı : Bu ayakkabıyı hem kadınlar, hem erkekler giyer. Gön üzerine davar derisinden yorak kelik dikilerek yapılır. Bunu kadınlar giyer. Erkeklerin giydiklerinde ise kelik dize kadar uzun ve taban kabara denilen çivilerle kaplıdır.
Kadın Giysileri ise şu şekildedir:
1. Fes : Başa giyilir. Ön tarafı boncuklar ve altın pullarla süslüdür. Kadifeden veya renkli keçeden yapılır.
2.Alınlık: Fesin alt kısmına dikilir veya bağlanır. Süslü ve altınlıdır.Kadının evli, bekâr veya dul olduğu buradaki altınlardan anlaşılabilir. Gelinlerde sıra altınlar vardır. Genç kızlarda oyalar yer alır. Yaşlılarda ise altın dizileri olabileceği gibi gümüş dizilere de yer verilir.
3. Pullu Yazına : Fesin üzerine atılır. Genellikle beyazdır. Uçları salık tutulur. Kadın gerektiğinde bu uçlardan tutarak yüzünü saklayabilir.
4. Ala Yazma : Alına pullu cenber (bir tür başörtü) üzerine düz bağlanır.Hem pullu cenberi tutar, hem baş aksesuarına katkıda bulunur.
5. Göynek : Çiğ iplikten çulfalıkta dokunur. Göklü veya alacalı dokuma adını alır. Yakasızdır. Boyun kısmı göğse kadar açık olur. Düğmeleri ağaçtandır.
6. Üç Etek : Göyneğin üzerine giyilir. Uzun kollu ve yakasızdır.
7. Salta: Cepken de denir. Göklü dokumadan veya alacadan yapılır.Kolsuz ve yakasızdır. Üç eteğin üzerine giyilir.
8. Darabulus Kuşak : İpekten dokunur. Renkli ve uçları püsküllüdür. Bele, üç etek üstüne sıkıca bağlanır.
9. Çorap : Kuzu yününden ağaç millerle örülür. Genellikle beyaz renktedir. Dokuma olarak ta yapılabilir.
10. Don : Göklü dokuma veya alacadan dokunur. Paça kısmı işlemelidir.Paçalar ve bel kırnapla büzülür.
11. Çarık : Aynı erkek çarığı gibi sığır ve manda derisinden yapılır.
Halk oyunlarındaki kadın kıyafetleri de bunlardır.”
İl olmaya uygun bir kültür düzeyine ulaşmış olan Anamur’da halk oyunları için Anamur yöresine ait olan değişik çalgılar vardır.
Yörenin en önemli çalgıları; davul, kaval, klarnet, kabak kemani ve kabak kemanın yerini alan kemandır.
Yörenin oyunları meşhurdur ve 20’nin üzerinde halkoyunumuz vardır.
Yörenin en ünlü oyunları; Anamur Yolları, Danışman, Sarı Kız, İrfanı, Gök Garga Zeybeği, Gasavet, Sandım Sundum, Hamçökelek (Gerali), Gökçukur, Çeşidim, Güzeller Güzeli, Koyun Okşaması ve çeşitli mengi’lerden oluşur.
Bunlardan Anamur Yolları, Danışman, Gök Garga Zeybeği ve Gerali Hamçökelek oyunlarının hikâyelerini 2006’lı yıllarda ANAMUR YÖRESEL HALK HİKAYELERİ adıyla kitap haline getirdim. 10 bin adet bastırıp dağıttım.
Yine Anamur Yolları ile Gerali Hamçökelek oyunumuzu Yüksek Ziraat Mühendisi sayın Ekrem Güneşli ile birlikte Radyo tiyatrosu olarak hazırlayıp TRT Radyo tiyatrosu yarışmalarına katıldım.
Gönül ister ki Anamur Belediyesi bir kültür hizmeti olarak 4 hikâye, 2 radyo tiyatrosundan oluşan Halk Oyunlarımızı, CD’lerini de ekleyerek renkli-resimli bastırıp öğrencilerimize-öğretmenlerimize ve halkımıza dağıtımını yapsın…
Anamur’un kültür hayatında yöreye has maniler de vardır. Bu maniler de Anamur folklorunun zenginlikleridir.
Bundan sonraki bölümde Anamur’da el sanatlarından bahsedeceğim.
Hoşça kalınız.
(Devam edecek)