Bug\u00fcn sizlere Akdeniz y\u00f6resinde de yeti\u015fen bir sebzeden s\u00f6z edece\u011fim:
\nD\u00fcnyan\u0131n pek \u00e7ok \u00fclkesinde oldu\u011fu gibi K\u0131br\u0131s\u2019ta da \u00e7ok iyi bilinen ve t\u00fcketilen g\u00f6levez\u2019in orijinal ad\u0131 \u201cKolokas\u2019\u2019 olup, yumru bir sebzedir.
\nG\u00f6levez: Hindistan ve G\u00fcney Asya yerli bitkisi olup di\u011fer \u00fclkelere uzun y\u0131llar \u00f6nce yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\nPasifik Adalar\u0131, Afrika, Hint Okyanusu k\u0131y\u0131lar\u0131, G\u00fcney Asya \u00fclkelerinde bolca yeti\u015fen bir bitkidir.
\nGe\u00e7mi\u015f d\u00f6nemlerde 300 den fazla \u00e7e\u015fidi bilinen, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde tahminen 87 \u00e7e\u015fidi bilinen bir bitkidir.
\nAz g\u00f6lgeli veya g\u00fcne\u015fli yerlerde yeti\u015fen, suyu seven bir bitki olan g\u00f6levez; \u00fclkemizde Mersin\u2019in Anamur, Bozyaz\u0131, Silifke il\u00e7eleri ve Antalya\u2019n\u0131n Gazipa\u015fa, Alanya il\u00e7elerinde de yeti\u015fen ve yo\u011fun t\u00fcketilen bir bitkidir.
\nG\u00f6levezin kanserojen maddeyi emme \u00f6zelli\u011fi bulunmakta olup, \u00e7i\u011f yenmemesi gerekmektedir.
\n\u00c7i\u011fken kalsiyum oksalat kristalleri i\u00e7eren ve de keskin bir tad\u0131 olan g\u00f6levez, suda pi\u015firilirken bamya gibi bir salg\u0131 salg\u0131lamaktad\u0131r.
\nBu salg\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi i\u00e7in \u00fczerine limon s\u0131k\u0131larak pi\u015firilmelidir.
\nK\u00fc\u00e7\u00fck yumrular\u0131 ha\u015flanarak da yenilebilir, kuru fasulye, nohutla yeme\u011fi yap\u0131labilir veya patates yeme\u011fi gibi yeme\u011fi yap\u0131labilir.
\nG\u00f6levez t\u00fcketildi\u011fi b\u00f6lgelerde k\u0131\u015f aylar\u0131n\u0131n en g\u00f6zde besinlerindendir.
\nKurutulup \u00f6\u011f\u00fct\u00fclerek toz haline getirilen g\u00f6levez unu; ekmek, pasta, makarnalarda kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\nG\u00f6levezden elde edilen ni\u015fasta, plastik ve kozmetik sanayide kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\nYaprak saplar\u0131ndan \u00e7orba, yapraklar\u0131ndan da sarma yap\u0131lmakta olup, son y\u0131llarda cips denemeleri yap\u0131lan ve ba\u015far\u0131l\u0131 olan g\u00f6levezin kullan\u0131m alanlar\u0131 giderek artaca\u011fa benziyor.
\nBir adet g\u00f6levezin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 2 kg\u2019a kadar ula\u015fabilmektedir ve aral\u0131k ay\u0131ndan ba\u015flanarak k\u0131\u015f boyunca hasat edilmektedir.
\nOlduk\u00e7a verimli bir bitkidir ve patatese rakip olarak g\u00f6r\u00fclebilmektedir.
\nYine Cine-tar\u0131m dergisinde ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Ziraat M\u00fchendisi Say\u0131n Mevlit \u015een\u2019in a\u00e7\u0131klamalar\u0131na g\u00f6re G\u00f6levez: Y\u0131lanyast\u0131\u011f\u0131giller familyas\u0131ndan olup \u201ckolokas\u201d olarak da bilinir.
\nDik bir \u015fekilde \u00e7\u0131kan uzun yaprak saplar\u0131n\u0131n \u00fczerindeki geni\u015f yapraklar\u0131yla otsu yap\u0131da olan g\u00f6levez bir y\u0131ll\u0131k bir bitkidir.
\nYaprak saplar\u0131, toprak alt\u0131ndaki yumru ve yumrucuklar\u0131n tepesindeki helezonlar\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.
\nG\u00f6levezin yapraklar\u0131 fil kula\u011f\u0131 \u015feklindedir. Botanik a\u00e7\u0131s\u0131ndan yumrular \u201ckorm\u201d ve yumrucuklar \u201ckormel\u201d olarak bilinir.
\nYumrucuklara halk dilinde \u201cfili\u201d ad\u0131 verilmekte olup bunlardan \u00e7o\u011falt\u0131lmaktad\u0131r.
\nYapraklar\u0131 devetaban\u0131 \u00e7i\u00e7e\u011fine benzer.
\nS\u00fcrekli ya\u011fmurlar\u0131n ve y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n hakim oldu\u011fu tropik b\u00f6lgelerde g\u00f6levez dikimden sonra sulama gerektirmeden kendili\u011finden yeti\u015fmektedir.
\nAsya’n\u0131n g\u00fcney do\u011fusundan Afrika k\u0131tas\u0131na ve Pasifik adalar\u0131na kadar \u00fcretimi yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\nG\u00f6levez; Asya, Afrika, Orta Amerika ve Pasifik adalar\u0131nda ya\u015fayan 400-500 milyon insan\u0131n temel g\u0131da kayna\u011f\u0131d\u0131r.
\nT\u00fcrkiye’de ise Akdeniz b\u00f6lgesinin \u0130\u00e7el ilinin Anamur ve Bozyaz\u0131 il\u00e7eleri ile Antalya ilinin Alanya ve Gazipa\u015fa il\u00e7elerinin sahil kesimlerinde patatesten daha \u00e7ok yeti\u015ftirilmektedir.
\nS\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n s\u0131f\u0131r derecenin alt\u0131na d\u00fc\u015fmedi\u011fi, rak\u0131m\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu ova kesiminde ve sulama olanaklar\u0131 uygun arazilerde yeti\u015ftirilmektedir.
\nG\u00f6levez yumrusundan patates gibi suda ha\u015flanarak sebze yemekleri veya ya\u011fda k\u0131zartma \u015feklinde yemekler yap\u0131lmaktad\u0131r.
\nT\u0131pk\u0131 Anamur\u2019da oldu\u011fu gibi G\u00f6levez’in i\u015fleme \u015fekli ve y\u00f6ntemi bilinmedi\u011finden sadece \u00fcretildi\u011fi yerlerde t\u00fcketilmektedir.
\nYumrudan suda pi\u015fme esnas\u0131nda bamyadaki gibi musilaj madde salg\u0131lanmaktad\u0131r
\nBunu \u00f6nlemek i\u00e7in pi\u015firme esnas\u0131nda limon s\u0131k\u0131lmas\u0131 gerekir.
\nBu durumu bilmeyen birisinin pi\u015firdi\u011fi g\u00f6levez yeme\u011fi, yiyenlere naho\u015f bir tat verir.
\nAyr\u0131ca g\u00f6levez yumrusunun kabu\u011fu soyulduktan sonra b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 tak\u0131p k\u0131rarak kopartmak (\u00e7entmek) gerekir, bu yeme\u011fin suyunun lezzetli olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\nTropik ve subtropik \u00fclkelerde g\u00f6levez yumrusu; konserve, un, cips, \u015fehriye ve dondurulmu\u015f g\u0131da olarak de\u011ferlendirilmektedir.
\nG\u00f6levez yumrusundan; mant\u0131, g\u0131dalara katk\u0131 i\u00e7in inze toz, ni\u015fasta, zamk, kabuklar\u0131ndan yem ve yapraklar\u0131ndan da sarma yap\u0131lmaktad\u0131r.
\nYumru ve yumrucuklar sa\u00e7ak k\u00f6kler \u00e7\u0131kar\u0131r, yumru i\u00e7 rengi \u00e7e\u015fitlere ba\u011fl\u0131 olarak sar\u0131, grimsi mor, parlak sar\u0131, mor benekli ve beyaz olabilir.
\nG\u00f6levez yumrusu sert ve s\u0131k\u0131 bir tekst\u00fcre sahiptir.
\nPi\u015fmemi\u015f g\u00f6levezin yumru, yumrucuk, sap ve yapraklar\u0131 kalsiyum oksalat kristalleri i\u00e7erdi\u011finden buruk tattad\u0131r, \u00e7i\u011f halde yenilmez.
\nPi\u015firerek bu kristalleri eritmek gerekir.
\nT\u00fcrkiye’de yeti\u015ftirilen yumrular\u0131n d\u0131\u015f\u0131 kahverengi i\u00e7i ise beyazd\u0131r. Yapraklar\u0131 ve saplar\u0131 buharla pi\u015firilerek kaynat\u0131l\u0131p tur\u015fusu yap\u0131lan g\u00f6levez bitkisinin de\u011ferlendirilmeyen bir k\u0131sm\u0131 bulunmamaktad\u0131r.
\nBir adet g\u00f6levez yumrusunun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 2 kg’a kadara ula\u015fmaktad\u0131r. Nisan ay\u0131nda dikim yap\u0131l\u0131p, 7-8 ay sonra aral\u0131k ay\u0131nda hasat edilmeye ba\u015flan\u0131p hasad\u0131 k\u0131\u015f boyunca devam etmektedir
\nG\u00f6levez g\u00fcbreleme denemesi \u015fartlar\u0131nda yeti\u015ftirildi\u011finde 7000 kg\/da’\u0131n \u00fczerinde yumru elde edilmi\u015ftir.
\nPatatesin 2,500 kg\/da yumru \u00fcr\u00fcn verdi\u011fi dikkate al\u0131n\u0131rsa g\u00f6levez yeti\u015ftircili\u011fi olduk\u00e7a karl\u0131d\u0131r.
\nG\u00f6levez yeti\u015ftiricili\u011fi ile birim alandan y\u00fcksek kalori ve protein \u00fcretimi sa\u011flanmaktad\u0131r.
\nT\u00fcrkiye’de taban suyu y\u00fcksek sulak diye tabir edilen arazilerin alan\u0131 483.210 dekar ve \u0131rmak yataklar\u0131 23.250 dekard\u0131r.
\nT\u00fcrkiye’de bu t\u00fcr arazilerde k\u00fclt\u00fcr bitkisi yeti\u015ftirilmektedir.
\nG\u00f6levezin \u00f6zellikle sevdi\u011fi bu sulak alanlar de\u011ferlendirilebilir.
\nG\u00f6levez bitkisi T\u00fcrkiye’de yerel t\u00fcketimin yan\u0131 s\u0131ra K\u0131br\u0131s ve \u0130ngiltere’ye ihra\u00e7 edilmektedir.
\nD\u00fcnya \u00fczerinde 43 devlette yayg\u0131n olarak \u00fcretilen g\u00f6levezin D\u00fcnya \u00fcretimi 5.695.000 ton olup T\u00fcrkiye \u00fcretimi ise 1000 tondur.
\n\u00dcretimin % 60’\u0131 Afrika’da, 5 32’si Asya’da ve 5 8’i ise Pasifik adalar\u0131ndad\u0131r.
\nBu \u00fclkelerde \u00f6zel kabuk soyma, kurutma, \u00f6\u011f\u00fctme, dilimleme, par\u00e7alama, presleme ve y\u0131kama makineleri mevcuttur.
\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131 Henderson ve Arkada\u015flar\u0131, Smith ve Arkada\u015flar\u0131, 1982 ve 1985 y\u0131llar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarda kal\u0131nba\u011f\u0131rsak kanserinin G\u00fcney Pasifik’in Polinezya n\u00fcfusunda Avrupa n\u00fcfusundan daha az oldu\u011funu tespit etmi\u015flerdir.
\nBu durumun beslenme farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131na, lifli g\u0131dalar\u0131n kal\u0131nba\u011f\u0131rsak kanserine kar\u015f\u0131 koruyucu oldu\u011funa ve g\u0131da liflerinin kal\u0131nba\u011f\u0131rsak kanserine kar\u015f\u0131 koruyuculu\u011funun farkl\u0131 oldu\u011funa inan\u0131lmaktad\u0131r.
\nAvrupa g\u0131da bitkileri \u00e7o\u011funlukla dikotiledon olmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k G\u00fcney Pasifik g\u0131da bitkilerinin \u00e7o\u011funlu\u011fu monokotiledon olup g\u00f6levez de monokotiledon oldu\u011funu belirlediler.
\nLahana, patates ve g\u00f6levez liflerinin kanserojenik madde olduk\u00e7a y\u00fcksek bulunmu\u015ftur.
\nT\u00fcpteki g\u00f6levez yumrusu lifinin konsantrasyonu artt\u0131r\u0131ld\u0131k\u00e7a adsorbe olan kanserojen madde miktar\u0131 artm\u0131\u015ft\u0131r.
\nG\u00fcney Pasifik’in monokotiledon bitkileriyle Avrupa’n\u0131n dikotiledon bitkilerinin besin liflerinin kimyasal bile\u015fiminin ve kanserojen maddeleri adsorpsiyon \u00f6zelliklerinin farkl\u0131 oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir.
\nNetice olarak G\u00fcney Pasifik’in Polinezya n\u00fcfusunda kal\u0131nba\u011f\u0131rsak kanseri oran\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131nda g\u00f6levezin temel g\u0131da olarak yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n etkili oldu\u011fu sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\n\u00d6nemli bir enerji kayna\u011f\u0131 olan ve kal\u0131nba\u011f\u0131rsak kanseri hastal\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 koruyucu olmas\u0131ndan dolay\u0131 g\u00f6levezin \u00fcretim ve t\u00fcketimin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve T\u00fcrkiye ekonomisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck arz etmektedir.
\nD\u00fcnyan\u0131n pek \u00e7ok \u00fclkesinde yeti\u015ftirilen G\u00f6levez: Akdeniz y\u00f6resi i\u00e7in \u00f6nemli bir besin ve gelir kayna\u011f\u0131d\u0131r.
\nHo\u015f\u00e7a Kal\u0131n\u0131z.<\/p>\n
Bug\u00fcn sizlere Akdeniz y\u00f6resinde de yeti\u015fen bir sebzeden s\u00f6z edece\u011fim: D\u00fcnyan\u0131n pek \u00e7ok \u00fclkesinde oldu\u011fu gibi K\u0131br\u0131s\u2019ta da \u00e7ok iyi bilinen ve t\u00fcketilen g\u00f6levez\u2019in orijinal ad\u0131 \u201cKolokas\u2019\u2019 olup, yumru bir sebzedir. G\u00f6levez: Hindistan ve G\u00fcney Asya yerli bitkisi olup di\u011fer \u00fclkelere uzun y\u0131llar \u00f6nce yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Pasifik Adalar\u0131, Afrika, Hint Okyanusu k\u0131y\u0131lar\u0131, G\u00fcney Asya \u00fclkelerinde bolca […]<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":81317,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21],"tags":[],"class_list":["post-81849","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazi-mert"],"views":69,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/81849","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=81849"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/81849\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/81317"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=81849"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=81849"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=81849"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}