4 Mart 2024 tarihi, \u0130zmir \u0130ktisat Kongresinin 101. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc idi.<\/p>\n
Bu yaz\u0131m\u0131zda bu kararlar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze etkilerini inceleyece\u011fiz.<\/p>\n
Tam Ba\u011f\u0131ms\u0131z T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015funa giden yolda (1919 -1923) Anadolu\u2019da bir \u00e7ok kongre ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. <\/p>\n
Bunlardan en \u00f6nemlilerinden biri -Misak-\u0131 Milli-karar\u0131n\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 Erzurum Kongresidir. (23 Temmuz- 7 A\u011fustos 1919). Di\u011feri d\u00fc\u015fman Polatl\u0131 yak\u0131nlar\u0131nda sald\u0131r\u0131rken -Misak-\u0131 Marif\u2019in-kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Ankara Marif Kongresidir.(15-21 Temmuz 1923). \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcde Lozan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine ara verildi\u011fi s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde yap\u0131lan-Misak-\u0131 \u0130ktisadi- kararlar\u0131n\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 Ankara Marif Kongresidir. (16-21 Temmuz 1921). <\/p>\n
Bu yaz\u0131m\u0131za konu olan \u0130zmir \u0130ktisat Kongresi (17 \u015eubat-4 Mart 1923) tarihleri aras\u0131nda, Osmanl\u0131 d\u00f6nemindeki \u00f6nemli liman ve ticaret kenti \u0130zmir\u2019de, Lozan Bar\u0131\u015f Konferans\u0131na ara verildi\u011fi s\u00fcre i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n
Lozan konferans\u0131n\u0131n ilk d\u00f6neminde (Kas\u0131m 1922-4 \u015eubat 1922) 1-Musul\/Kerk\u00fck meselesi 2- Bo\u011fazlar Meselesi 3- Hatay meselesi olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 konuda t\u0131kand\u0131.<\/p>\n
Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn talimat\u0131 ile \u0130n\u00f6n\u00fc ve T\u00fcrk heyeti 4 \u015eubat 1923 de Ankara\u2019ya geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. ( Daha sonra Gazi Mustafa Kemal\u2019in \u00f6nerisiyle bu \u00fc\u00e7 konu gelece\u011fe b\u0131rak\u0131larak konferans daha sonra devam etmi\u015f ve 24 Temmuz 1923 de sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r.)<\/p>\n
G\u00f6r\u00fc\u015fmelerin ba\u015f\u0131ndan itibaren ba\u015f m\u00fczakereci Lord Curzon, \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019ye s\u0131k s\u0131k Anadolu\u2019da sermaye birikimi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u2018gelecekte kendilerine avu\u00e7 a\u00e7mak zorunda kalacaklar\u0131n\u0131\u2019 hat\u0131rlat\u0131yordu. Bu nedenle Cumhuriyetin \u00f6nder kadrosundan M. Esat Bozkurt\u2019un \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde \u0130KT\u0130SAD\u0130 BA\u011eIMSIZLI\u011eIMIZI SA\u011eLAYAB\u0130LECE\u011e\u0130N\u0130 D\u00fcnya\u2019ya g\u00f6stermek i\u00e7in 17 \u015eubat 1923 tarihinde \u0130zmir\u2019de iktisat Kongresini toplamak i\u00e7in harekete ge\u00e7mi\u015ftir. 4 Mart 1923 tarihinde tamamlanan kongrede etkisi g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar uzanan tarihi kararlar alm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
TANZ\u0130MATTAN G\u00dcN\u00dcM\u00dcZE EKONOM\u0130K REJ\u0130MLER <\/p>\n
\u00d6zellikle Tanzimat d\u00f6neminden bug\u00fcne kadar ekonominin geli\u015fimini \u00f6zetlersek; <\/p>\n
– 1838 -1881 Balta Liman\u0131 Anla\u015fmas\u0131 ve S\u00f6m\u00fcrgele\u015fme Ekonomisi; <\/p>\n
-1881-1923 D\u00fcy\u00fcnu Umumiye Ekonomisi; <\/p>\n
1923 -1939 Karma Milli Ekonomisi; <\/p>\n
-1939-1945 Sava\u015f Ekonomisi; -1945-1960 \u0130thal \u0130kame Ekonomiye Ge\u00e7i\u015f ; <\/p>\n
-1960-1980 Planl\u0131 Ekonomi; -1980-2001 Neo Liberal Ekonomiye Ge\u00e7i\u015f; <\/p>\n
-2002-2017 \u0130n\u015faat Ekonomisi; -2017-2023 \u015eahs\u0131m Ekonomisi,<\/p>\n
olarak \u00f6zetlenebilir.<\/p>\n
Bug\u00fcn D\u00fcnya\u2019da, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin 1930-1938 d\u00f6neminde ba\u015far\u0131 ile uygulanan ve -karma ekonomik model- diye tan\u0131mlanan planl\u0131 ve denk b\u00fct\u00e7e ekonomisi , g\u00fcn\u00fcm\u00fczde benzer \u015fekilde, \u00c7in ve Rusya\u2019da DEVLET KAP\u0130TAL\u0130ZM\u0130 olarak uygulanan ve ba\u015far\u0131l\u0131 olan modelidir. Karma ekonomi modeli anlay\u0131\u015f\u0131; \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 sekt\u00f6r ve b\u00f6lgelerde Devlet Kamu \u0130ktisadi Te\u015fekk\u00fclleri(K\u0130T\u2019ler) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sanayinin ve kalk\u0131nman\u0131n geli\u015ftirilmesidir. (Bu model, 24 Ocak 1980 kararlar\u0131yla ba\u015flat\u0131lan 12Eyl\u00fcl 1980 darbesiyle uygulamaya konulan , \u201cbize plan de\u011fil pilav laz\u0131m\u201d diyen \u00d6zal ve b\u00fcrokratlar\u0131n\u0131n uygulamalar\u0131 ile sonland\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015fsa da onun d\u00f6neminde tamamlanamam\u0131\u015ft\u0131r).<\/p>\n
1990 lar\u0131n sonunda ya\u015fanan ekonomik krizle birlikte, 2001\u2019den sonra Dervi\u015f yasalar\u0131yla tamamen kapitalist ekonomiye eklemlenmi\u015ftir. Bug\u00fcn krizlerden krizlere s\u00fcr\u00fcklendi\u011fimiz ve yar\u0131 s\u00f6m\u00fcrge durumuna d\u00fc\u015ft\u00fcg\u00fcm\u00fcz -mevcut kurals\u0131z(vah\u015fi)neoliberal ekonomi- anlay\u0131\u015f\u0131na alternatif olarak yeniden tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00d6te yandan, \u00fclkemizde tek kutuplu D\u00fcnyan\u0131n kapitalist neoliberal ekonomik ikliminde derinle\u015fen ekonomik krize ilaveten 11 ilimizi etkileyen y\u0131k\u0131c\u0131 deprem nedeniyle tar\u0131m, sanayi ve ticari olarak ekonomik faaliyetlerinin de \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkilendi\u011fi y\u0131k\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, \u0130zmir \u0130ktisat Kongresinin g\u00fcn\u00fcm\u00fcze \u0131\u015f\u0131k tutacak a\u015fa\u011f\u0131daki karar ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00fclkemizdeki siyaset kurumunun t\u00fcm bile\u015fenlerinin yeniden de\u011ferlendirmesi gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyim. <\/p>\n
CUMHUR\u0130YET\u2019TEN \u00d6NCEK\u0130 SON B\u00dcY\u00dcK VE \u00d6NEML\u0130 KONGRE<\/p>\n
\u0130zmir \u0130ktisat Kongresinin 100. Y\u0131l\u0131 nedeniyle Dr. Serdar \u015eahinkaya\u2019n\u0131n yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 \u201cCumhuriyet\u2019ten \u00d6nceki Son Kurucu Kongre: T\u00fcrkiye \u0130ktisat Kongresi(\u0130zmir, 17 \u015eubat- 4 Mart 2023)\u201d kitab\u0131, Kongrenin Cumhuriyetimizin \u0130ktisat Politikalar\u0131n\u0131n belirlenmesinde \u00f6nemli bir kilometre ta\u015f\u0131 oldu\u011funu ortaya koyan \u00f6nemli bir belgedir. <\/p>\n
Dr. \u015eahinkaya\u2019ya g\u00f6re; Cumhuriyete ait iktisat politikalar\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 hedefleri, T\u00fcrkiye \u0130ktisat Kongresi\u2019ndedir.(*)<\/p>\n
Bizzat Gazi Pa\u015fan\u0131n tan\u0131m\u0131yla Cumhuriyet \u00f6ncesi \u00f6nemli kongrelerden say\u0131lan \u0130ktisat Kongresi, 9 Eyl\u00fcl\u2019den, yani Yunanl\u0131lar\u0131n \u0130zmir\u2019den denize d\u00f6k\u00fclmesini izleyen be\u015f ay sonra, Hamparsumyan Han\u2019da, \u0130zmir\u2019de \u00fclkenin bir\u00e7ok yerinden gelen, Anadolu\u2019da toplumu olu\u015fturan s\u0131n\u0131flar\u0131, farkl\u0131 bir ifade ile -\u0130\u015f\u00e7i, Sanayici, \u00c7ift\u00e7i ve T\u00fcccarlar\u0131 -temsil eden 1135 delege ile Anadolu\u2019nun kadim ekonomi kenti \u0130zmir\u2019de toplanm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00fct\u00fcn \u00fcretici ve ticaret erbaplar\u0131n\u0131n temsilcileri kongrededir. <\/p>\n
Kongre\u2019nin toplanma s\u00fcreci, \u0130ktisat vekili Mahmut Esat Bozkurt\u2019un Mustafa Kemal\u2019e \u201cYurdun baz\u0131 b\u00f6lgelerinde ekonomik incelemelerde bulunmak \u00fczere bundan bir hayli m\u00fcddet evvel seyahatim esnas\u0131nda memleketimin pek \u00e7ok ihtiyac\u0131n\u0131 yak\u0131ndan g\u00f6rd\u00fcm. Ve uzun senelerden beri unutulmu\u015f olan iktisadiyat\u0131m\u0131z hakk\u0131nda memleketimiz iktisat \u00e2millerinin (unsurlar\u0131n\u0131n) bir araya gelerek d\u00fc\u015f\u00fcnmelerini, nokta-i nazarlar\u0131n\u0131 (g\u00f6r\u00fc\u015flerini) B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine ve B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fcmetine bildirmelerini ve te\u015febb\u00fcs-\u00fc \u015fahsileri (ki\u015fisel giri\u015fimleri) ile orada yap\u0131lmas\u0131 laz\u0131m gelen i\u015flere derhal orada karar vererek harekete gelmelerini m\u00fcnasip g\u00f6rd\u00fcm. Ve 12 te\u015frin-i s\u00e2nide (Kas\u0131m\u2019da) Ba\u015fkumandan Pa\u015fa Hazretlerine \u0130zmir\u2019den telgraf \u00e7ektim. Dedim ki, memleketin iktisadiyat\u0131 uzun senelerden beri unutulmu\u015ftur. \u0130ktisat \u00e2milleri dinlenmemi\u015ftir. Bu meslek adamlar\u0131n\u0131 dinlemek ve onlar\u0131n dileklerine g\u00f6re bir iktisat program\u0131 v\u00fccude getirmek l\u00e2z\u0131md\u0131r. Ve bu \u00e7ok hay\u0131rl\u0131 olur. Bu hay\u0131rl\u0131 i\u015fin riyaset-i fahriyesini (fahri ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131) kabul eder misiniz? diye sordum. Ba\u015fkumandan Pa\u015fa hazretlerinden cevap ald\u0131m. Ma\u00e2l memnuniye muvafakat ediyorlard\u0131\u201d.<\/p>\n
Bunun \u00fczerine haz\u0131rl\u0131klar Aral\u0131k 1922 ba\u015f\u0131nda illere g\u00f6nderilen resmi genelge ile ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.(*)<\/p>\n
1922 Kas\u0131m ay\u0131nda ba\u015flayan Lozan Bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri s\u00fcrecinde, ba\u015fta \u0130ngiltere olmak \u00fczere emperyal devletlerinin \u00f6zellikle Ekonomik ve Adli Kap\u00fct\u00fclasyon dayatmalar\u0131n\u0131n -kabul edilmemesi- nedeniyle, 4 \u015eubat 2023\u2019de g\u00f6r\u00fc\u015fmeler kesildikten sonra T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu geli\u015fmeler, Kongreyi og\u00fcnlerde daha da anlaml\u0131 k\u0131lmaktad\u0131r. Asl\u0131nda emperyal devletler, Lozan\u2019da, askeri olarak zafer kazanm\u0131\u015f bir ulusa, devlet kurdurmamak i\u00e7in var g\u00fc\u00e7leri ile bast\u0131rmaktad\u0131r(*). Kongre divan\u0131n\u0131n se\u00e7iminden sonra, Mustafa Kemal Pa\u015fa a\u015fa\u011f\u0131daki tarihi a\u00e7\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. Gazi Mustafa Kemal Kongreyi a\u00e7\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131nda kongreye verdi\u011fi \u00f6neme atfen;<\/p>\n
\u201cEfendiler, Y\u00fcce Kurulunuzla bug\u00fcn ba\u015flam\u0131\u015f olan T\u00fcrkiye \u0130ktisat Kongresi \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7ok tarih\u00eedir. Nas\u0131l ki Erzurum Kongresi fel\u00e2ket noktas\u0131na gelmi\u015f olan bu milleti kurtarmak hususunda Misak-\u0131 Mill\u00ee\u2019nin ve Anayasan\u0131n ilk temel ta\u015flar\u0131n\u0131 sa\u011flamada neden olmu\u015f, etken olmu\u015f \u00f6nc\u00fc olmu\u015f ve bundan dolay\u0131 tarihimizde, mill\u00ee tarihimizde en \u00f6nemli ve y\u00fcksek hat\u0131ray\u0131 yaratm\u0131\u015f ise, kongreniz de milletin ve memleketin ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131 sa\u011flayarak, ger\u00e7ek kurtulu\u015funa yard\u0131mc\u0131 olacak kanunun temel ta\u015flar\u0131n\u0131 ve esaslar\u0131n\u0131 ortaya koymak suretiyle tarihte \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir ad ve \u00e7ok k\u0131ymetli bir yer alm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Bu kadar \u00f6nemli ve tarih\u00ee kongrenizi a\u00e7mak \u015ferefini bana vermi\u015f olman\u0131zdan dolay\u0131 te\u015fekk\u00fcrler ederim. Ve b\u00f6yle bir kongreyi yapanlar sizlersiniz. Bundan dolay\u0131 sizleri tebrik ederim\u201d de\u011ferlendirmesini yaparak, Kongrenin \u00f6nemini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymu\u015ftur. Kongre, Cumhuriyetten \u00f6nceki son kurucu kongredir.(*) GAZ\u0130 PA\u015eANIN A\u00c7I\u015e KONU\u015eMASI G\u00dcN\u00dcM\u00dcZE DE I\u015eIK TUTUYOR Gazipa\u015fa a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131nda: \u201cEfendiler; G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, bu kadar kesin, y\u00fcksek ve ba\u015far\u0131l\u0131 bir askeri zaferden sonra dahi, bizi sulha kavu\u015fmaktan al\u0131koyan neden, do\u011frudan do\u011fruya iktisadi sebeplerdir, iktisadi anlay\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu Devlet, iktisadi egemenli\u011fini sa\u011flayacak olursa; o kadar kuvvetli bir temel \u00fczerinde yerle\u015fmi\u015f ve y\u00fckselme\u011fe ba\u015flam\u0131\u015f olacakt\u0131r ki, art\u0131k bunu yerinden k\u0131m\u0131ldatmak m\u00fcmk\u00fcn olamayacakt\u0131r. \u0130\u015fte d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z\u0131n, hakiki d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z\u0131n olur diyemedikleri, bir t\u00fcrl\u00fc kabul edemedikleri budur.\u201d Kongrede ortaya at\u0131lan \u00f6nerilerin hemen hepsi tek bir temel hedefe y\u00f6neliyordu: Bir milli ekonominin kurulu\u015funu ilerletmek ve do\u011fmakta olan cumhuriyet devletinin sosyoekonomik temelini k\u0131sa s\u00fcrede olu\u015fturacak ekonomik g\u00fc\u00e7leri geli\u015ftirmektir(*) <\/p>\n
MUSTAFA KEMAL VE YABANCI SERMAYE <\/p>\n
Hem d\u0131\u015f D\u00fcnya, hem de i\u00e7erideki sermaye gruplar\u0131 sava\u015ftan galip \u00e7\u0131kan yeni h\u00fck\u00fcmetin yabanc\u0131 sermayeye bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 merak ediyordu. Mustafa Kemal bu konuyu bildi\u011fi i\u00e7in ve kalk\u0131nabilmek i\u00e7in o g\u00fcnk\u00fc ko\u015fullarda sermaye birikimin gerekti\u011fini biliyordu. Bu nedenle a\u00e7\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131nda bu konuya de\u011finir(*):<\/p>\n
\u201cEfendiler, \u0130ktisadi alanda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve konu\u015furken, san\u0131lmas\u0131n ki d\u0131\u015f sermayeye kar\u015f\u0131y\u0131z, hay\u0131r bizim memleketimiz geni\u015ftir. \u00c7ok emek ve sermayeye ihtiyac\u0131m\u0131z var. Kanunlar\u0131m\u0131za uymak \u015fart\u0131yla d\u0131\u015f sermayelere gerekli teminat\u0131 verme\u011fe her zaman haz\u0131r\u0131z. Yabanc\u0131 sermaye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131za eklensin ve bizim ile onlara i\u00e7in yararl\u0131 sonu\u00e7lar versin fakat eskisi gibi de\u011fil. Hakikaten mazide ve bilhassa Tanzimat devrinden sonra yabanc\u0131 sermayesi memlekette m\u00fcstesna bir mevkiye sahip oldu. Ve ilmi manas\u0131yla denebilir ki, devlet ve h\u00fck\u00fcmet yabanc\u0131 sermaye yabanc\u0131 sermayenin jandarmal\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey yapmam\u0131\u015ft\u0131r. Art\u0131k her medeni devlet gibi, millet gibi, yeni T\u00fcrkiye dahi buna raz\u0131 olamaz; buras\u0131n\u0131 esir \u00fclkesi yapt\u0131ramaz. (Bravo sesleri, alk\u0131\u015flar).\u201d Ancak, ilerleyen y\u0131llarda Cumhuriyet kadrolar\u0131 -gerek bat\u0131n\u0131n sermaye ve sanayi konusundaki s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 ve kap\u00fct\u00fclasyon benzeri dayatmac\u0131 tutumu, gerekse 1929 D\u00fcnya genel ekonomik buhran\u0131 sonucunda kapitalist sistemle istedikleri iktisadi hedeflere ula\u015famayacaklar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce – farkl\u0131 aray\u0131\u015flara girdiler. \u00d6zellikle 1930 larda sonra Sovyet Rusya\u2019n\u0131n planl\u0131 kalk\u0131nma modelini inceleyerek ve Sovyet Rusya\u2019dan \u00f6zellikle tekstil(S\u00fcmerbank) Cam(\u015ei\u015fecam) ve demir\u00e7elik (Karadeniz ere\u011fli) sekt\u00f6rlerinde teknik yard\u0131m alarak 1930\u2019lar\u0131n ortalar\u0131nda % 11 ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyi yakalad\u0131lar. \u00c7\u00fcnk\u00fc yabanc\u0131lar \u00f6zellikle demir \u00e7elik gibi stratejik sekt\u00f6rlerde sermaye ve teknolojik yard\u0131m yapmak istemiyordu.Kongrede \u00e7ok \u00f6nemli kararlar al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kararlar ile Lozan g\u00f6r\u00fc\u015fmesinin kar\u015f\u0131 taraf \u00fclkelerine \u00f6nemli mesajlarda verilmi\u015ftir. KONGREDE KADINLAR VE \u0130\u015e\u00c7\u0130LER DE AKT\u0130F OLARAK KATILDILAR \u0130ktisat vekili Mahmut Esat Bozkurt(\u0130ktisat Vekili) 13 \u015eubat 1923 tarihinde verdi\u011fi beyanatta T\u00fcrkiye \u0130ktisat Kongresi\u2019nin “H\u00fck\u00fcmetin Delaleti” ile topland\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayn\u0131 beyanatta kongrenin amac\u0131n\u0131 \u015fu \u015fekilde belirtmi\u015ftir; <\/p>\n
“Bu Kongreyi millet ve memleketimizin kabiliyet ihtiyacat-\u0131 iktisadiyesini elbirli\u011fi ile tetkik ederek ona g\u00f6re bir ittila usul\u00fc vaz ve tetkik eylemek ayn\u0131 zamanda memleketimizin muhtelif ve \u015fimdiye kadar yek di\u011ferine yabanc\u0131 kalm\u0131\u015f iktisat amillerinin birbiri ile tan\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in a\u00e7\u0131yoruz.\u201d<\/p>\n
Lozan\u2019da emperyalist devletlerin, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet kurmak isteyen \u00f6nderleri \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131 bask\u0131ya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n ruh hali kongreyi a\u00e7an d\u00f6nemin \u0130ktisat Vekili(ekonomi bakan\u0131) Mahmut Esat BOZKURT\u2019un a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131na yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. \u0130zmir \u0130ktisat Kongresine ayr\u0131ms\u0131z ekonominin t\u00fcm kesimlerinin temsilcileri davet edilmi\u015ftir. Bozkurt\u2019un a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda ;\u201cAziz T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6z evlatlar\u0131 ho\u015f geldiniz, g\u00fczel T\u00fcrkiye\u2019nin ameleleri, sanatkarlar\u0131, \u00e7ift\u00e7ileri ve tacirleri ho\u015f geldiniz, h\u00fcr ve m\u00fcstakil g\u00fczel yurdun yorulmaz cesur emek\u00e7ileri, hayat\u0131n\u0131 di\u015fleriyle t\u0131rnaklar\u0131yla kazanan,\u015fimdi h\u00fcrriyetve istiklal yolunda \u015fehit d\u00fc\u015fen yavrular\u0131n\u0131n nerelerde g\u00f6m\u00fcl\u00fcp kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilemeyen, bir k\u0131r\u0131k mezarta\u015f\u0131nda Fatiha okumak imkan\u0131n\u0131 dahi bulamayan, \u00e7ileke\u015f T\u00fcrk han\u0131mlar\u0131 ho\u015f geldiniz.(S\u00fcrekli alk\u0131\u015f sesleri) Amele han\u0131mlar\u0131 ho\u015f geldiniz. Gelecek sene adedinizin daha \u00e7ok olmas\u0131n\u0131 dilerim.\u201d<\/p>\n
KONGREDE ALINAN \u00d6NEML\u0130 KARARLAR <\/p>\n
Konu\u015fmas\u0131nda dile getirdi\u011fi toplumun en ma\u011fdur ekonomik kesimlerinden \u00f6zellikle emek\u00e7i han\u0131mlara verdi\u011fi ayr\u0131 \u00f6neme ve gelecek seneler i\u00e7in dile\u011fine dikkatinizi \u00e7ekiyorum. T\u00fcrkiye’nin \u00e7ift\u00e7i, t\u00fcccar, sanayi ve i\u015f\u00e7i z\u00fcmrelerinden se\u00e7ilen 1135 \u00fcyenin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu kongrede “Misak-\u0131 \u0130ktisad\u00ee Esaslar\u0131” tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f, kat\u0131lan iktisadi amillerin (s\u0131n\u0131flar\u0131n) g\u00f6r\u00fc\u015fleri do\u011frultusunda a\u015fa\u011f\u0131daki sonu\u00e7 kararlar\u0131 kabul edilmi\u015ftir. <\/p>\n
1. Hammaddesi yurt i\u00e7inde yeti\u015fen veya yeti\u015ftirilebilen sanayi dallar\u0131 kurulmas\u0131 gerekmektedir. <\/p>\n
2. El i\u015f\u00e7ili\u011finden ve k\u00fc\u00e7\u00fck imalattan s\u00fcratle fabrikaya veya b\u00fcy\u00fck i\u015fletmeye ge\u00e7ilmelidir. <\/p>\n
3. Devlet yava\u015f yava\u015f iktisadi g\u00f6r\u00fc\u015fleri de olan bir organ haline gelmeli ve \u00f6zel sekt\u00f6rler taraf\u0131ndan kurulamayan te\u015febb\u00fcsler devlet\u00e7e ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. <\/p>\n
4. \u00d6zel te\u015febb\u00fcslere kredi sa\u011flayacak bir Devlet Bankas\u0131 kurulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
5. D\u0131\u015f rekabete dayanabilmek i\u00e7in sanayinin toplu ve b\u00fct\u00fcn olarak kurulmas\u0131 gerekir. 6. Yabanc\u0131lar\u0131n kurduklar\u0131 tekellerden ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r. 7. Sanayinin te\u015fviki ve milli bankalar\u0131n kurulmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. <\/p>\n
8. Demiryolu in\u015faat program\u0131na ba\u011flanmal\u0131d\u0131r. <\/p>\n
9. \u0130\u015f erbab\u0131na amele de\u011fil, i\u015f\u00e7i denmelidir. <\/p>\n
10. Sendika hakk\u0131 tan\u0131nmal\u0131d\u0131r. <\/p>\n
Kongrede 9. maddeye kadar, bat\u0131n\u0131n kap\u00fct\u00fclasyonlar\u0131 ile geli\u015fememi\u015f, ba\u011f\u0131ml\u0131 kalm\u0131\u015f, yar\u0131 s\u00f6m\u00fcrge Osmanl\u0131dan devir al\u0131nan ekonomik ya\u015fam\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak geli\u015fmesi i\u00e7in neler yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini karar alt\u0131na al\u0131n\u0131yor. <\/p>\n
\u00d6zellikle 9. ve 10. maddeye bakarm\u0131s\u0131n\u0131z, y\u0131l 1923, tar\u0131m ekonomisinin emek\u00e7isi olan \u201camele\u201d tan\u0131m\u0131 ile, sanayi toplumunun emek\u00e7isi olarak i\u015f\u00e7i tan\u0131m\u0131 ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor, sanayi toplumunun emek\u00e7isi olan i\u015f\u00e7inin, sendikal \u00f6rg\u00fctlenme hakk\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. <\/p>\n
Bu kararlar ba\u011f\u0131ms\u0131z ya\u015famak ve sanayile\u015fmek isteyen Anadolu\u2019da kurulacak yeni devletinin yol g\u00f6stericisi olmu\u015ftur. Bug\u00fcnk\u00fc, \u0130\u015f bankas\u0131n\u0131n, Halkbankas\u0131, \u015eekerbank\u2019\u0131n kurulmalar\u0131 da bu kongrenin kararlar\u0131n\u0131n sonucudur. Ancak bu kararlar\u0131n \u00e7o\u011funun pratikte istenen sonucu vermemesi, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve \u00fcretken bir ekonominin kurulmas\u0131nda \u00e7ok yetersiz kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 1929 B\u00fcy\u00fck D\u00fcnya Ekonomik buhran\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. B\u00f6ylelikle yeterli sermaye birikimi olmayan gen\u00e7 Cumhuriyetin, ekonomik kalk\u0131nmas\u0131n\u0131n salt \u00f6zel giri\u015fime g\u00fcvenerek, olamayaca\u011f\u0131 somut olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n
O y\u0131llarda, Rusya\u2019da 1917 Ekim emek devrimi kurulan yeni sosyalist ekonominin planl\u0131 devlet yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ile b\u00fcy\u00fck hamleler yapm\u0131\u015f, ba\u015fta tar\u0131m, demir \u00e7elik, cam sanayi olmak \u00fczere b\u00fcy\u00fck bir geli\u015fmeler g\u00f6stermi\u015fti. Bu geli\u015fmeleri izleyen Cumhuriyetin \u00f6nder kadrolar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin sermaye birikimi olmayan ve d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 liberal ekonomi ve \u00f6zel sekt\u00f6r giti\u015fimiyle, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyarak, kalk\u0131nma hedefine ula\u015famayaca\u011f\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015ft\u0131. 1930 lardan sonra ekonomide y\u00f6n\u00fcn\u00fc bat\u0131 emperyalizmine kar\u015f\u0131, kurtulu\u015f sava\u015f\u0131nda da T\u00fcrkiye\u2019yi desteklemi\u015f olan SSCB nin devlet\u00e7i \/kamucu kalk\u0131nma modeline \u00e7evirmi\u015ftir. \u0130laveten, SSCB nin teknik deste\u011fiyle, ba\u015fta \u00fc\u00e7 beyaz \u00fcr\u00fcn\u00fc( tuz, un ve \u015feker ) \u00fcreten ve cam sanayi vb. sekt\u00f6rlerde fabrikalar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
1930\u2019lar\u0131n ortalar\u0131nda y\u00fczde 10\u2019lar\u0131 ge\u00e7en b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131 ve kalk\u0131nma ba\u015far\u0131s\u0131 yakalanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle, Sovyetler Birli\u011finin 1930\u2019lar\u0131n sonlar\u0131nda, tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ama\u00e7layan gen\u00e7 Cumhuriyetin anayasas\u0131na (ve CHP\u2019nin ilkelerine), Gen\u00e7 Cumhuriyetin yeni temel ilkeleri olan Devrimcilik ve Devlet\u00e7ilik ilkeleri de eklenerek siyasi ve ekonomik tam ba\u011f\u0131ms\u0131z T\u00fcrkiye modelinin temel ilkeleri tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
KONGREN\u0130N 100. YILINDA \u0130ZM\u0130R\u2019DE YAPILAN ANMA ETK\u0130NL\u0130KLER\u0130 , KONGREN\u0130N RUHUNA AYKIRI OLARAK GER\u00c7EKLE\u015eM\u0130\u015eT\u0130R<\/p>\n
\u0130zmir B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesinin ge\u00e7en y\u0131l planlad\u0131\u011f\u0131 100. Y\u0131l anma etkinlikleri, 6 \u015eubat 2023 tarihinde Kahramanmara\u015f\u2019ta ya\u015fanan art arda iki deprem ve sonras\u0131nda Hatay\u2019da(Defne ve Samanda\u011f\u2019da) 20 \u015eubat 2023 tarihinde art arada ya\u015fanan iki deprem nedeniyle ya\u015fanan b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131m ve felaket sonucu hakl\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015femedi.<\/p>\n
Yakla\u015f\u0131k bir ay sonra ger\u00e7ekle\u015ftirildi.<\/p>\n
Ancak bu etkinliklerde \u201cAnadolu\u2019da; D\u00fcnya\u2019daki ilk mazlum milletler uyan\u0131\u015f\u0131n\u0131 ekonomik olarak bo\u011fmak isteyen\u201d kapitalist modele kar\u015f\u0131 alternatif olarak yap\u0131lan -1923 \u0130zmir iktisat kongresinin ruhuna ayk\u0131r\u0131- olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. <\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc, bu etkinli\u011fe g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki kapitalist ekonomiyi savunan teorisyenleri video konferans yolu ile kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Ayr\u0131ca, y\u00fcz y\u0131l \u00f6nce kapitalizmin ve emperyalizmin dayatt\u0131\u011f\u0131 Serv Anla\u015fmas\u0131n\u0131n, bug\u00fcnk\u00fc versiyonu BOP\u2019un g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki yerli temsilcileri (nedense) bu etkinliklere davet edilerek -T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin bat\u0131n\u0131n izin verdi\u011fi 100 y\u0131ll\u0131k aran\u0131n bitti\u011fini- ifade edebilmi\u015flerdir. Her iki konu\u015fmada o zamanki \u0130zmir B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediye Ba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan maalesef g\u00fcl\u00fcmseyerek ve sempatiyle alk\u0131\u015flanm\u0131\u015flard\u0131r. <\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019nin ba\u011f\u0131ms\u0131z, toplumcu ve kamucu ekonomistlerinden \u00f6nde gelen; Prof. Dr. Korkut, Boratav, Prof. Dr. Aziz Konukman ve Arzu \u00c7erkezo\u011flu gibi sendika temsilcileri ni\u00e7in bu etkinliklere ve \u00e7al\u0131\u015fmalara davet edilip konu\u015fturulmam\u0131\u015flard\u0131r?<\/p>\n
O zaman, Cumhuriyetin kurucu partisi CHP li \u0130zmir Belediyesinin \u0130zmir \u0130ktisat Kongresinin 100. Y\u0131l anma etkinliklerini neden d\u00fczenlendi\u011fini sormak gerekmiyor mu?<\/p>\n
(*) Bknz. Dr. \u015eahinkaya\u2019n\u0131n ad\u0131 ge\u00e7en kitab\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
4 Mart 2024 tarihi, \u0130zmir \u0130ktisat Kongresinin 101. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc idi. Bu yaz\u0131m\u0131zda bu kararlar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze etkilerini inceleyece\u011fiz. Tam Ba\u011f\u0131ms\u0131z T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015funa giden yolda (1919 -1923) Anadolu\u2019da bir \u00e7ok kongre ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Bunlardan en \u00f6nemlilerinden biri -Misak-\u0131 Milli-karar\u0131n\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 Erzurum Kongresidir. (23 Temmuz- 7 A\u011fustos 1919). Di\u011feri d\u00fc\u015fman Polatl\u0131 yak\u0131nlar\u0131nda sald\u0131r\u0131rken -Misak-\u0131 Marif\u2019in-kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Ankara Marif Kongresidir.(15-21 […]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":68215,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[28],"tags":[],"class_list":["post-68214","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-serdar-erkan"],"views":138,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/68214","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=68214"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/68214\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/68215"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=68214"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=68214"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=68214"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}