{"id":64279,"date":"2024-01-02T13:07:22","date_gmt":"2024-01-02T10:07:22","guid":{"rendered":"https:\/\/mersingazetesi.com\/?p=64279"},"modified":"2024-06-11T21:33:41","modified_gmt":"2024-06-11T18:33:41","slug":"sohbet-kosesi-turk-dunyasinin-ortak-degeri-turk-dilleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/2024\/01\/02\/sohbet-kosesi-turk-dunyasinin-ortak-degeri-turk-dilleri\/","title":{"rendered":"SOHBET K\u00d6\u015eES\u0130: T\u00dcRK D\u00dcNYASININ ORTAK DE\u011eER\u0130: T\u00dcRK D\u0130LLER\u0130&#8230;"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrk dilleri Orta Asya&#8217;dan G\u00fcney Do\u011fu Avrupa&#8217;ya kadar \u00e7ok geni\u015f bir co\u011frafyada \u00e7e\u015fitli leh\u00e7elerde konu\u015fulmaktad\u0131r.<br \/>\nCo\u011frafi olarak en yayg\u0131n olarak konu\u015fulan diller aras\u0131nda g\u00f6sterilmektedir. T\u00fcrkiye, Azerbaycan, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan ve T\u00fcrkmenistan&#8217;da resmi dil olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Yunanistan, \u0130ran, Irak ve ba\u015fka bir\u00e7ok \u00fclkede de resmi ya da gayr\u0131 resmi stat\u00fcde az\u0131nl\u0131k dili olarak konu\u015fulmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrk dilleri aras\u0131ndan en yayg\u0131n konu\u015fulan leh\u00e7e olan T\u00fcrk\u00e7e; Almanya, Fransa, Hollanda gibi Bat\u0131 Avrupa \u00fclkelerinde de, T\u00fcrk k\u00f6kenli g\u00f6\u00e7menlerin yo\u011fun olarak bulunmas\u0131 nedeniyle, \u00f6nemli bir n\u00fcfus taraf\u0131ndan anadil ya da ikinci dil olarak konu\u015fulmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrk\u00e7e \u00e7ok eski bir dildir. Baz\u0131 kaynaklara g\u00f6re k\u00f6kenleri 8500 y\u0131l \u00f6ncesine kadar dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrk dilleriyle ilgili en eski yaz\u0131l\u0131 kaynak 8. Y\u00fczy\u0131la tarihlenen Orhun Yaz\u0131tlar\u0131d\u0131r. Ta\u015f i\u00e7ine oyulmu\u015f bir \u015fekilde an\u0131tla\u015ft\u0131r\u0131lan bu yaz\u0131tlar bug\u00fcnk\u00fc Mo\u011folistan\u2019da bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>10. y\u00fczy\u0131lda \u0130slam dininin T\u00fcrkler aras\u0131nda yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla birlikte T\u00fcrk dili de Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a dilleriyle yak\u0131n bir etkile\u015fime girmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Yusuf Has Hacib taraf\u0131ndan 1069 y\u0131l\u0131nda yaz\u0131lan \u201cKutadgu Bilig\u201d M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrkler taraf\u0131ndan yaz\u0131lan ilk \u015faheser olarak g\u00f6sterilebilir.<\/p>\n<p>1072 y\u0131l\u0131nda Ka\u015fgarl\u0131 Mahmut taraf\u0131ndan yaz\u0131lan \u201cD\u00eev\u00e2nu Lug\u00e2ti&#8217;t-T\u00fcrk\u201d isimli eser Araplara T\u00fcrk\u00e7e \u00f6\u011fretmeyi ama\u00e7lamaktayd\u0131.<\/p>\n<p>12. Y\u00fczy\u0131lda Ahmet Yesevi taraf\u0131ndan kaleme al\u0131nan \u201cHikmet\u201d isimli kitap ise \u00f6nemli bir tasavvuf eseridir.<\/p>\n<p>Anadolu Sel\u00e7uklular\u0131 d\u00f6neminde T\u00fcrk\u00e7enin resmi dil olarak kabul edilmesi y\u00f6n\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fmalar olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Sultan Veled taraf\u0131ndan 1277 y\u0131l\u0131ndan yay\u0131nlanan \u201cDivan\u0131 T\u00fcrki\u201d isimli T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zl\u00fck bu \u00e7abalar\u0131n bir neticesidir.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun ilk d\u00f6neminde I. Orhan taraf\u0131ndan ne\u015fredilen ilk devlet belgesi olan \u201cM\u00fclkname\u201d de T\u00fcrk\u00e7e dilinde kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca 1530 y\u0131l\u0131nda Kadri Efendi taraf\u0131ndan \u201cM\u00fcyessiret\u00fcl-Ulum\u201d isimli bir T\u00fcrk\u00e7e dilbilgisi kitab\u0131 yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrk\u00e7e diliyle ilgili en \u00f6nemli fig\u00fcr \u015f\u00fcphesi 13. Ve 14. Y\u00fczy\u0131l Anadolu\u2019sunda ya\u015fayan \u015fair Yunus Emre\u2019dir.<\/p>\n<p>Dil; \u0130nsanlar\u0131n birbirini anlamas\u0131n\u0131 ve kayna\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir unsundur.<\/p>\n<p>\u0130leti\u015fim \u00e7a\u011f\u0131nda k\u00fclt\u00fcrlerin birbiriyle kayna\u015fmas\u0131, farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlere sahip insanlar\u0131n birbiriyle anla\u015fmas\u0131 \u201cD\u0130L\u201d ile sa\u011flanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cAlfabe\u201d ya da di\u011fer ad\u0131yla \u201cabece\u201d, her biri dildeki bir sese kar\u015f\u0131l\u0131k gelen harfler dizisidir.<\/p>\n<p>&#8220;Abece&#8221; s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, T\u00fcrk\u00e7edeki ilk \u00fc\u00e7 harfin okunu\u015fundan olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Benzer bi\u00e7imde Frans\u0131zca k\u00f6kenli Alphabet&#8217;den dilimize ge\u00e7en &#8220;Alfabe&#8221; s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, eski Yunancadaki ilk iki harf olan&#8221;alpha&#8221; ile&#8221;beta&#8221;n\u0131n okunu\u015fundan gelir.<\/p>\n<p>Y\u00fcce T\u00fcrk milleti d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck medeniyetlerini, tarihin en g\u00fc\u00e7l\u00fc devletlerini kurmu\u015ftur.<\/p>\n<p>T\u00fcrkler be\u015finci y\u00fczy\u0131ldan bu yana \u00e7e\u015fitli devirlerde tarihi,<\/p>\n<p>Ekonomik, siyasal ili\u015fkiler sonunda de\u011fi\u015fik k\u00fclt\u00fcrlerle ili\u015fkide bulunmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca \u015eamanizm, Budizm, Musevilik, H\u0131ristiyanl\u0131k gibi \u00e7e\u015fitleri dinleri b\u00fcnyesinde ya\u015fatarak en son \u0130slamla m\u00fc\u015ferref olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar bir\u00e7ok T\u00fcrk dil alfabesi T\u00fcrk dillerini yazmak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Bunlar\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ralayabiliriz:<\/p>\n<p>a-Orta\u00e7a\u011fa \u00f6zg\u00fc eski T\u00fcrk\u00e7e yaz\u0131s\u0131 Orhun Alfabesi<\/p>\n<p>b-Ortak T\u00fcrk\u00e7e Alfabe (1930&#8217;l\u0131 y\u0131llar\u0131nda SSCB&#8217;de kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131)<\/p>\n<p>Bir de yaz\u0131mda farkl\u0131 alfabeleri olan T\u00fcrk dilleri vard\u0131r:<\/p>\n<p>1- Azerbaycan alfabesi<\/p>\n<p>2- Kazak alfabesi<\/p>\n<p>3- Tatar alfabesi<\/p>\n<p>4- T\u00fcrk\u00e7e<\/p>\n<p>5- T\u00fcrkmen alfabesi<\/p>\n<p>6- Uygur alfabesi<\/p>\n<p>7- \u00d6zbek alfabesi<\/p>\n<p>Bir de ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemlerde kullan\u0131lan Turan alfabesi vard\u0131r. Bu alfabe T\u00fcrk dilinin ilk alfabesidir.<\/p>\n<p>M\u00d6. 200 &#8211; M\u00d6. 150 y\u0131llar\u0131nda kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015f ve 36 harf ile \u015fekillenmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Bu T\u00fcrk dilinin ilk alfabesi 10. y\u00fczy\u0131la kadar kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Yine; Orhun Alfabesi, T\u00fcrk dilinin ikinci alfabesidir ve 38 harf ile \u015fekillenmi\u015ftir.<\/p>\n<p>1926 y\u0131l\u0131nda Bak\u00fc&#8217;de toplanan T\u00fcrkologlar Kongresi t\u00fcm T\u00fcrk\u00ee dillerin Latin alfabesi ile yaz\u0131lmas\u0131 karar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>1929&#8217;lu y\u0131llarda geli\u015ftirilen Ortak T\u00fcrk Alfabesi, ufak farkl\u0131l\u0131klarla 1930&#8217;lu y\u0131llarda Sovyetler Birli\u011fi&#8217;ndeki T\u00fcrk\u00ee halklar taraf\u0131ndan kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131..<\/p>\n<p>Ancak, T\u00fcrk\u00ee Cumhuriyetlerinin kulland\u0131klar\u0131 bu Latin alfabeleri, 1938\u201340 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yerlerini, Sovyet idaresinin bask\u0131s\u0131 ile Kiril alfabesinden geli\u015ftirilmi\u015f olan farkl\u0131 alfabelere b\u0131rakmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Bundan \u00f6nce T\u00fcrk halklar\u0131 ortak alfabeleri ile birbirlerine yakla\u015fabilmi\u015fken, her T\u00fcrk halk\u0131na di\u011ferlerinden farkl\u0131 bir Kiril alfabesi geli\u015ftirilmesi ile asl\u0131nda birbirlerine yak\u0131n olan bu dillerin zamanla farkl\u0131la\u015fmalar\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye&#8217;de Yeni T\u00fcrk alfabesi, Latin harfleri temel al\u0131narak, 1 Kas\u0131m 1928 g\u00fcn ve 1353 say\u0131l\u0131 yasayla tespit ve kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkler; be\u015f ve alt\u0131nc\u0131 y\u00fczy\u0131llar ile dokuzuncu, onuncu y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda G\u00f6kt\u00fcrk alfabesini kullanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Otuz sekiz harften olu\u015fan ve sa\u011fdan sola do\u011fru yaz\u0131lan bu alfabenin en g\u00fczel \u00f6rnekleri Orhun yaz\u0131tlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bu alfabe G\u00f6kt\u00fcrk boylan taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Sekizinci y\u00fczy\u0131l ile on be\u015finci y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda Uygur T\u00fcrkleri taraf\u0131ndan kullan\u0131lan alfabenin ad\u0131 ise Uygur Alfabesi&#8217;dir.<\/p>\n<p>Yirmi \u00fc\u00e7 harften olu\u015fan bu alfabe de sa\u011fdan sola do\u011fru yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Yedinci ve onuncu y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda kullan\u0131lan Tibet Alfabesi dini metinlerde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Yirmi iki harften meydana gelen ve sekizinci \u2013 on birinci y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda kullan\u0131lan Masturi &#8211; S\u00fcryani alfabesi de sa\u011fdan sola do\u011fru yaz\u0131lmaktayd\u0131.<\/p>\n<p>Uygur T\u00fcrkleri taraf\u0131ndan sekizinci ve on birinci y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda Mani alfabesi kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Sa\u011fdan sola yaz\u0131lan alfabe otuz alt\u0131 harften olu\u015fmaktayd\u0131.<\/p>\n<p>Brahma Alfabesi; sekizinci ve on birinci y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda Brahmanizm dininin metinlerini yazmak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Mo\u011fol T\u00fcrkleri taraf\u0131ndan on \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131lda Passepa alfabesi kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>On ikinci y\u00fczy\u0131lda K\u0131p\u00e7ak T\u00fcrkleri taraf\u0131ndan Ermeni Alfabesi kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Karamanl\u0131lar on be\u015finci ve yirminci y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda Yunan alfabesi kullanm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n<p>Arap Alfabesi; on birinci y\u00fczy\u0131ldan yirminci y\u00fczy\u0131la kadar pek \u00e7ok T\u00fcrk boyu taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Eski Yaz\u0131 diye adland\u0131r\u0131lan alfabe ile \u00e7ok k\u0131ymetli Osmanl\u0131ca eserler yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Otuz bir harften olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>En son yeni T\u00fcrk Alfabesi ise 1928 y\u0131l\u0131ndan bu yana kullan\u0131lmaktad\u0131r. Latin Alfabesi k\u00f6kenlidir. Yirmi dokuz harften olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Ho\u015f\u00e7a kal\u0131n\u0131z.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrk dilleri Orta Asya&#8217;dan G\u00fcney Do\u011fu Avrupa&#8217;ya kadar \u00e7ok geni\u015f bir co\u011frafyada \u00e7e\u015fitli leh\u00e7elerde konu\u015fulmaktad\u0131r. Co\u011frafi olarak en yayg\u0131n olarak konu\u015fulan diller aras\u0131nda g\u00f6sterilmektedir. T\u00fcrkiye, Azerbaycan, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan ve T\u00fcrkmenistan&#8217;da resmi dil olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Yunanistan, \u0130ran, Irak ve ba\u015fka bir\u00e7ok \u00fclkede de resmi ya da gayr\u0131 resmi stat\u00fcde az\u0131nl\u0131k dili olarak konu\u015fulmaktad\u0131r. T\u00fcrk dilleri [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":63985,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21],"tags":[],"class_list":["post-64279","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazi-mert"],"views":46,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64279","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=64279"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64279\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/63985"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=64279"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=64279"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=64279"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}