Mersin denince akl\u0131n\u0131za ne gelir? Belki masmavi denizi, belki portakal kokulu sokaklar\u0131, belki de s\u0131cac\u0131k bir yaz g\u00fcn\u00fc Ta\u015fucu’nda yedi\u011finiz tantuni.<\/p>\n
Ama bir de Mersin\u2019in da\u011flar\u0131 var; Toroslar\u0131n eteklerinde, sessizce y\u00fckselen, betonun hen\u00fcz ele ge\u00e7iremedi\u011fi o yemye\u015fil tepeler. \u0130\u015fte bu da\u011flar, sadece manzaras\u0131yla de\u011fil, i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 e\u015fsiz bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcyle de b\u00fcy\u00fcl\u00fcyor. \u00dcstelik baz\u0131lar\u0131 var ki, d\u00fcnyada yaln\u0131zca burada, Mersin\u2019in kuca\u011f\u0131nda yeti\u015fiyor. Bug\u00fcn, o endemik bitkilerden, Toroslar\u0131n bu gizli hazinelerinden bahsetmek istiyorum sizlere.<\/p>\n
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0
Mersin, co\u011frafi konumuyla zaten bir do\u011fa harikas\u0131. Kuzeyde Toros Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n heybetli zirveleri, g\u00fcneyde Akdeniz\u2019in \u0131l\u0131man nefesi… Bu iki d\u00fcnya aras\u0131nda, adeta bir biyolojik k\u00f6pr\u00fc kurmu\u015f. T\u00fcrkiye,\u00a0on bir\u00a0binden fazla bitki t\u00fcr\u00fcyle Avrupa\u2019n\u0131n toplam\u0131ndan daha zengin bir floraya sahip; bunun\u00a0\u00fc\u00e7\u00a0bini ise endemik, yani sadece bu topraklara \u00f6zg\u00fc. Ve Mersin, bu endemik zenginlikte Antalya\u2019dan sonra ikinci s\u0131ray\u0131 al\u0131yor.\u00a0Toroslar\u0131n\u00a0Mersin b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, Bolkar Da\u011flar\u0131\u2019ndan\u00a0Amanoslara\u00a0uzanan bu geni\u015f arazide, do\u011fa adeta bir laboratuvar gibi \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f. Buzul \u00e7a\u011flar\u0131ndan beri bitkiler i\u00e7in s\u0131\u011f\u0131nak olan bu b\u00f6lge, bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 bilim insanlar\u0131n\u0131 ve do\u011faseverleri kendine \u00e7ekiyor.<\/p>\n
Peki, nedir bu endemik bitkiler? K\u0131saca, d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka hi\u00e7bir yerinde do\u011fal olarak yeti\u015fmeyen, yaln\u0131zca belli bir b\u00f6lgede hayat bulabilen t\u00fcrler. Mersin\u2019in da\u011flar\u0131nda da bu t\u00fcrlerden bolca var. Ama onlar\u0131n hikayesi, sadece botanik bir mesele de\u011fil; ayn\u0131 zamanda bizimle, bu topraklarla kurdu\u011fumuz ba\u011f\u0131n da bir aynas\u0131.<\/p>\n
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0
Mersin\u2019in da\u011flar\u0131nda yeti\u015fen endemik bitkilerden biri, mesela Silene bolusii. Bolkar Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n kayal\u0131k yama\u00e7lar\u0131nda, 2 bin metreye yak\u0131n y\u00fcksekliklerde bulunuyor. K\u00fc\u00e7\u00fck, narin \u00e7i\u00e7ekleriyle bu bitki, belki g\u00f6z al\u0131c\u0131 bir g\u00fczelli\u011fe sahip de\u011fil ama biricikli\u011fiyle dikkat \u00e7ekiyor. Sadece Mersin\u2019de, o sarp kayal\u0131klarda tutunmu\u015f, r\u00fczg\u00e2ra ve kara meydan okuyor. Onu g\u00f6rmek i\u00e7in botanik\u00e7ilerin kilometrelerce yol katetti\u011fini biliyor muydunuz? \u00c7\u00fcnk\u00fc bu bitki, do\u011fan\u0131n Mersin\u2019e \u00f6zel bir arma\u011fan\u0131.<\/p>\n
Bir di\u011fer \u00f6rnek, Verbascum mersinense. Amanos Da\u011flar\u0131\u2019nda, nemli vadilerin kuytular\u0131nda yeti\u015fiyor. S\u0131\u011f\u0131rkuyru\u011fu familyas\u0131ndan bu bitki, uzun saplar\u0131 ve sar\u0131 \u00e7i\u00e7ekleriyle tan\u0131n\u0131yor. Yerel halk belki ad\u0131n\u0131 bile bilmiyor, ama o, y\u00fczy\u0131llard\u0131r orada, sessizce varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Amanoslar zaten ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir bitki cenneti; T\u00fcrkiye\u2019nin en zengin endemizm merkezlerinden biri. \u00d6yle ki, burada yeti\u015fen 174 bitki t\u00fcr\u00fcnden 20\u2019si, d\u00fcnyada sadece bu da\u011flarda bulunuyor. Verbascum mersinense de bu \u015fansl\u0131 az\u0131nl\u0131ktan biri.<\/p>\n
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0
Bu bitkiler, sadece bilimsel birer obje de\u011fil; ayn\u0131 zamanda birer hik\u00e2ye ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131. Mesela,\u00a0Toroslar\u0131n\u00a0bir ba\u015fka endemi\u011fi Astragalus mersinensis var. Givingiller familyas\u0131ndan bu bitki, Mersin\u2019in da\u011fl\u0131k arazilerinde, \u00e7al\u0131lar aras\u0131nda gizleniyor. K\u00fc\u00e7\u00fck mor \u00e7i\u00e7ekleriyle adeta bir m\u00fccevher gibi parl\u0131yor. Ama bu g\u00fczellik, bir o kadar da k\u0131r\u0131lgan. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi, orman yang\u0131nlar\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 otlatma ve plans\u0131z yol yap\u0131mlar\u0131, bu t\u00fcrlerin ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131 tehdit ediyor. Bir g\u00fcn, bu bitkilerin yerini beton y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 al\u0131rsa, neyi kaybetti\u011fimizi fark edecek miyiz acaba?<\/p>\n
Mersin\u2019in da\u011flar\u0131nda dola\u015f\u0131rken, bu endemik t\u00fcrlerin ne kadar hassas bir denge i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissediyorsunuz.<\/p>\n
Onlar, binlerce y\u0131ll\u0131k bir evrimin eseri. Buzul \u00e7a\u011f\u0131nda Anadolu\u2019ya s\u0131\u011f\u0131nan bitki genlerinin torunlar\u0131. Toroslar\u2019\u0131n kire\u00e7ta\u015f\u0131 kayal\u0131klar\u0131, Akdeniz\u2019in nemli havas\u0131 ve da\u011flar\u0131n sert ko\u015fullar\u0131,\u00a0bu t\u00fcrlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na zemin haz\u0131rlam\u0131\u015f. Ama art\u0131k o zemin, insan eliyle bozuluyor. Orman yang\u0131nlar\u0131 her yaz biraz daha fazla alan\u0131 yutarken, endemik bitkiler de sessizce yok oluyor.<\/p>\n
\u201cPeki, bu bitkiler neden bu kadar \u00f6nemli?\u201d diye sorabilirsiniz. Hakl\u0131s\u0131n\u0131z, \u00e7o\u011fumuz g\u00fcnl\u00fck tela\u015flar\u0131m\u0131zda bir da\u011f \u00e7i\u00e7e\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyoruz. Ama \u015funu unutmayal\u0131m: Bu endemik t\u00fcrler, do\u011fan\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011finin birer kan\u0131t\u0131. \u0130la\u00e7 sanayinden ekoturizme, hatta yerel k\u00fclt\u00fcre kadar pek \u00e7ok alanda potansiyel ta\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n
Mesela, Mersin\u2019in da\u011flar\u0131nda yeti\u015fen baz\u0131 bitkilerin antiseptik \u00f6zellikleri oldu\u011fu biliniyor; belki bir g\u00fcn modern t\u0131pta bir \u00e7are olacaklar. Ya da sadece bir botanik\u00e7inin de\u011fil, bir gezginin hayalini s\u00fcsleyecekler.<\/p>\n
Bir de i\u015fin duygusal boyutu var. Bu bitkiler, Mersin\u2019in kimli\u011finin bir par\u00e7as\u0131. Denizimiz, yaylalar\u0131m\u0131z, tantunimiz kadar bizimler. Onlar\u0131 korumak, sadece do\u011fay\u0131 de\u011fil, kendi hikayemizi de korumak demek.\u00a0Toroslar \u2019da\u00a0bir endemik \u00e7i\u00e7e\u011fe rastlad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, sanki Mersin size \u201cBen buraday\u0131m, beni fark et\u201d diyor.<\/p>\n
Mersin\u2019in da\u011flar\u0131, sadece piknik yap\u0131lacak ya da yayla evi in\u015fa edilecek yerler de\u011fil. Oralar, do\u011fan\u0131n milyonlarca y\u0131ll\u0131k eme\u011finin bir m\u00fczesi. Silene bolusii\u2019yi, Verbascum mersinense\u2019yi ya da Astragalus mersinensis\u2019i korumak, sadece botanik\u00e7ilerin de\u011fil, hepimizin g\u00f6revi. Belki bir g\u00fcn \u00e7ocuklar\u0131m\u0131zla o da\u011flara \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, onlara \u201cBak, bu \u00e7i\u00e7ek d\u00fcnyada sadece burada yeti\u015fiyor\u201d deme \u015fans\u0131m\u0131z olur. Ama bunun i\u00e7in \u00f6nce fark etmemiz, sonra da sahip \u00e7\u0131kmam\u0131z laz\u0131m.<\/p>\n
Bir dahaki sefere Mersin\u2019in da\u011f yollar\u0131nda arabayla ge\u00e7erken, cam\u0131 a\u00e7\u0131p bir bak\u0131n etraf\u0131n\u0131za.<\/p>\n
O kayal\u0131klarda, o \u00e7al\u0131l\u0131klar\u0131n aras\u0131nda, sadece Mersin\u2019e \u00f6zg\u00fc bir hayat var. Sessiz, narin, ama bir o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc. Toroslar\u2019\u0131n bu endemik bitkileri, bize do\u011fan\u0131n ne kadar c\u00f6mert oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131yor. Onlara kulak verirsek, belki biz de biraz daha c\u00f6mert oluruz,\u00a0hem do\u011faya, hem birbirimize.<\/p>\n
Siz ne dersiniz?<\/p>\n
En son ne zaman bir da\u011fa \u00e7\u0131k\u0131p topra\u011fa dokundunuz?<\/p>\n
Belki bu hafta sonu, Mersin\u2019in da\u011flar\u0131na bir selam verirsiniz. Kim bilir, belki bir endemik \u00e7i\u00e7ekle g\u00f6z g\u00f6ze gelirsiniz.<\/p>\n
Sizlere Gelecekte G\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00dczerine Meydan Okuyorum.<\/p>\n
O Arada G\u00f6r\u00fc\u015felim\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mersin denince akl\u0131n\u0131za ne gelir? Belki masmavi denizi, belki portakal kokulu sokaklar\u0131, belki de s\u0131cac\u0131k bir yaz g\u00fcn\u00fc Ta\u015fucu’nda yedi\u011finiz tantuni. Ama bir de Mersin\u2019in da\u011flar\u0131 var; Toroslar\u0131n eteklerinde, sessizce y\u00fckselen, betonun hen\u00fcz ele ge\u00e7iremedi\u011fi o yemye\u015fil tepeler. \u0130\u015fte bu da\u011flar, sadece manzaras\u0131yla de\u011fil, i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 e\u015fsiz bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcyle de b\u00fcy\u00fcl\u00fcyor. \u00dcstelik baz\u0131lar\u0131 var ki, […]<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":134732,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-136327","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-safak-genc"],"views":57,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/136327","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=136327"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/136327\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":136328,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/136327\/revisions\/136328"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/134732"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=136327"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=136327"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mersingazetesi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=136327"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}